Strona główna » zwierzęta » gady » Żółw olbrzymi ciekawostki

Żółw olbrzymi ciekawostki

Żółwie olbrzymie to największe współczesne żółwie lądowe na świecie, znane ze swoich imponujących rozmiarów i długowieczności. Występują głównie na Wyspach Galapagos i Seszelach, gdzie żyją w naturalnych warunkach od setek lat.

Ostatnia aktualizacja: 2026-01-08 11:34:45

20 ciekawostek o żółwiach olbrzymich

Żółwie olbrzymie z Galapagos odegrały kluczową rolę w rozwoju teorii ewolucji. Karol Darwin, odwiedzając wyspy w 1835 roku, zaobserwował, że żółwie z różnych wysp mają nieco inne kształty pancerzy. Te obserwacje, wraz z badaniami innych zwierząt, przyczyniły się do powstania jego przełomowego dzieła "O powstawaniu gatunków".
Archipelag Galapagos zawdzięcza swoją nazwę właśnie żółwiom olbrzymim. Hiszpańscy odkrywcy, którzy dotarli tam w XVI wieku, nazwali wyspy "Galápago", co jest starohiszpańskim słowem oznaczającym "siodło" - bezpośrednie nawiązanie do charakterystycznego kształtu pancerza niektórych tamtejszych żółwi.
W ciągu ostatnich stuleci populacja żółwi olbrzymich z Galapagos drastycznie spadła z szacowanych 250 000 osobników w XVI wieku do zaledwie około 15 000 w latach 70. XX wieku. Głównymi przyczynami były masowe odłowy dla mięsa i tłuszczu przez żeglarzy oraz wprowadzenie na wyspy obcych gatunków, takich jak szczury, kozy i świnie.
24 czerwca 2012 roku świat obiegła smutna wiadomość o śmierci "Samotnego George'a" - ostatniego przedstawiciela żółwi z wyspy Pinta (żółw słoniowaty z podgatunku Chelonoidis abingdonii). Żył 102 lata.
Istnieją dwa główne rodzaje pancerzy u żółwi olbrzymich: kopulasty i siodłowy. Żółwie z pancerzami kopulastymi zamieszkują wyspy z wilgotnym, bujnym klimatem, gdzie żywią się niską roślinnością. Żółwie siodłowe, o wydłużonym i wygiętym do góry przodzie pancerza, żyją na suchszych wyspach (kształt skorupy pozwala im wyciągać długie szyje, aby sięgać po wyżej położone części roślin).
Żółwie olbrzymie z Aldabry to jedyne żyjące współcześnie wielkie żółwie lądowe na Oceanie Indyjskim, które przetrwały do naszych czasów.
Żółwie olbrzymie są mistrzami przetrwania dzięki niezwykle powolnemu metabolizmowi. Potrafią przetrwać nawet rok bez jedzenia i picia, wykorzystując zapasy tłuszczu i wody zmagazynowane w swoich ciałach. Ta zdolność niestety zachęcała żeglarzy do zabierania ich na statki jako "żywe konserwy".
W przeciwieństwie do żółwi morskich, żółwie lądowe olbrzymie nie potrafią pływać. Mimo to naukowcy uważają, że ich przodkowie dotarli na odległe wyspy archipelagów Galapagos i Aldabra prawdopodobnie dryfując z prądami morskimi.
Dojrzałość płciową żółwie olbrzymie osiągają w wieku około 20 do 25 lat.
Samice wędrują nawet cztery kilometry do suchych, nasłonecznionych nizin, gdzie kopią gniazda i składają od 2 do 16, a u żółwi z Aldabry nawet do 25, kulistych jaj wielkości piłek tenisowych.
Płeć małych żółwi zależy od temperatury panującej w gnieździe podczas inkubacji.
Żółwie olbrzymie śpią nawet 16 godzin na dobę. Są aktywne głównie w chłodniejszych godzinach porannych, a podczas najgorętszej części dnia chowają się w cieniu drzew lub w błotnistych zagłębieniach, aby uniknąć przegrzania.
Pomimo pozornej niezdarności, żółwie te są zdolne do zaskakującej zwinności. Potrafią stawać na tylnych nogach, aby sięgać po wyżej położony pokarm. Niestety, manewr ten bywa niebezpieczny - jeśli przewrócą się na grzbiet, często nie są w stanie same się odwrócić, co może prowadzić do śmierci.
Żółwie olbrzymie praktycznie nie wydają dźwięków. Podczas gdy samce mogą niekiedy stękać w trakcie godów, podstawowym sposobem komunikacji jest dla nich mowa ciała. Dwa rywalizujące samce będą stać naprzeciwko siebie z wyciągniętymi do góry szyjami i otwartymi pyskami - wygrywa ten, który zdoła unieść głowę wyżej.
Choć są głównie roślinożerne, ich dieta jest niezwykle zróżnicowana i obejmuje trawy, liście, owoce, a nawet trujący dla ludzi owoc drzewa manzanillo. Czasami, aby uzupełnić dietę, zjadają również padlinę, w tym szczątki innych martwych żółwi, oraz małe bezkręgowce.
Żółwie olbrzymie mają unikalną relację z niektórymi ptakami, na przykład z ziębami. Ptaki te często można zaobserwować, jak skaczą po skorupach i skórze żółwi, wyjadając kleszcze i inne pasożyty. Dla ptaków to źródło pożywienia, a dla żółwi - nieodpłatna usługa czyszczenia.
Najstarszym żyjącym obecnie żółwiem olbrzymim i prawdopodobnie najstarszym znanym zwierzęciem lądowym na świecie jest Jonathan, mieszkaniec Wyspy Świętej Heleny. Urodzony około 1832 roku, w 2025 roku ma już 193 lata. Stracił węch i wzrok, ale wciąż cieszy się dobrym apetytem.
Rekord masy wśród żółwi olbrzymich należy do podgatunku z Galapagos. Najcięższy udokumentowany osobnik ważył 919 funtów, czyli około 417 kilogramów, a jego karapaks mierzył około 1,8 metra.
W 2019 roku na wyspie Fernandina odkryto żywą samicę żółwia (Chelonoidis phantastica), którego podgatunek uznawano za wymarzony od ponad 100 lat.
Naukowcom z Uniwersytetu w Zurychu udało się zsekwencjonować pełny genom żółwia z Aldabry. Odkryli, że w porównaniu z krócej żyjącymi zwierzętami, żółwie te wykazują niższy wskaźnik skracania się telomerów - struktur zabezpieczających końce chromosomów, co może być jednym z kluczy do ich niezwykłej żywotności.

Dodaj ciekawostkę

Żółw olbrzymi pytania

Gdzie żyją żółwie olbrzymie?

Żółwie olbrzymie zamieszkują głównie wyspy oceaniczne, takie jak Galapagos i Aldabra. Ich izolacja od drapieżników i duża ilość pożywienia sprzyjały rozwojowi tak dużych rozmiarów.

Jak duże są żółwie olbrzymie?

Dorastają do około 1,2 metra długości i mogą ważyć ponad 250 kilogramów. Samce są zwykle większe od samic, a ich masywne skorupy mogą przypominać kształtem kopułę lub siodło.

Ile lat żyją żółwie olbrzymie?

Żółwie olbrzymie mogą żyć ponad 100, a niektóre nawet 180 lat. Są jednym z najdłużej żyjących gatunków na Ziemi — ich powolny metabolizm i spokojny tryb życia sprzyjają długowieczności.

Czym żywią się żółwie olbrzymie?

To roślinożercy, którzy jedzą głównie trawy, liście, owoce i sukulenty. W porach suchych potrafią długo obywać się bez wody, czerpiąc wilgoć z pożywienia.

Dlaczego żółwie olbrzymie są tak duże?

Ich duży rozmiar to efekt tzw. gigantyzmu wyspowego — zjawiska, w którym zwierzęta żyjące na wyspach ewoluują w większe formy z powodu braku drapieżników i stabilnych warunków środowiskowych.

Czy żółwie olbrzymie potrafią pływać?

Mimo że są doskonałymi mieszkańcami lądu, niektóre gatunki potrafią unosić się na wodzie i przemieszczać między wyspami. Nie są jednak aktywnymi pływakami jak żółwie morskie.

Jak rozmnażają się żółwie olbrzymie?

Samica składa jaja w wykopanych dołach w ziemi, zwykle od kilku do kilkunastu rocznie. Młode wykluwają się po kilku miesiącach i muszą od razu radzić sobie same.

Dlaczego żółwie olbrzymie są zagrożone wyginięciem?

W przeszłości były masowo zabijane przez żeglarzy dla mięsa i tłuszczu, a obecnie ich populację zagrażają gatunki inwazyjne, niszczenie siedlisk i zmiany klimatu. Dziś są pod ścisłą ochroną.

Jak długo żółwie olbrzymie mogą przetrwać bez jedzenia?

Żółwie olbrzymie potrafią przeżyć bez jedzenia i wody nawet przez rok. Ich organizm potrafi magazynować zapasy wody i tłuszczu, co pomaga im przetrwać w trudnych warunkach.

Czy żółwie olbrzymie mają naturalnych wrogów?

Dorosłe żółwie mają niewielu wrogów, dzięki twardej skorupie. Zagrożeniem dla jaj i młodych są jednak szczury, koty i świnie wprowadzone przez ludzi.

Który żółw olbrzymi jest największy?

Największym znanym gatunkiem jest żółw słoniowy z Galapagos (Chelonoidis nigra), który może ważyć nawet 400 kilogramów. Każda wyspa archipelagu ma własne, nieco różniące się podgatunki.

Jak żółwie olbrzymie wpływają na ekosystem?

Są kluczowym gatunkiem dla ekosystemów wysp, ponieważ rozprzestrzeniają nasiona i kształtują krajobraz, zjadając roślinność. Ich obecność wspiera równowagę przyrodniczą.

Czy żółwie olbrzymie są inteligentne?

Tak, badania wykazały, że potrafią rozpoznawać ludzi, zapamiętywać ścieżki do pożywienia i reagować na proste komendy. Mają dobrą pamięć przestrzenną, co pomaga im przetrwać w naturalnym środowisku.

Jakie słynne żółwie olbrzymie żyły najdłużej?

Najbardziej znanym był Jonathan z wyspy Świętej Heleny, który ma ponad 190 lat i wciąż żyje. Uznawany jest za najstarsze znane żyjące zwierzę lądowe na świecie.