Strona główna » Nauka » anatomia » Śledziona ciekawostki

Śledziona ciekawostki

Śledziona to narząd układu limfatycznego znajdujący się w lewej górnej części jamy brzusznej, który filtruje krew i wspomaga układ odpornościowy. Odpowiada za usuwanie starych krwinek czerwonych, magazynowanie płytek krwi oraz produkcję limfocytów zwalczających infekcje.

Ostatnia aktualizacja: 2026-01-19 14:27:15

20 ciekawostek o śledzionie

Śledziona jest największym narządem limfatycznym w organizmie człowieka, osiągając przeciętnie około 12 centymetrów długości, 7 centymetrów szerokości i 4 centymetry grubości.
U zdrowego dorosłego człowieka waga śledziony waha się zazwyczaj między 150 a 200 gramami.
Wbrew powszechnemu przekonaniu, człowiek może normalnie funkcjonować bez śledziony. W przypadku jej usunięcia (splenektomii) inne narządy, takie jak wątroba i szpik kostny, częściowo przejmują jej zadania, choć osoba taka pozostaje już bardziej podatna na niektóre zakażenia bakteryjne.
Śledziona pełni rolę wysokoefektywnego "cmentarzyska erytrocytów". Każdego dnia niszczy i poddaje recyklingowi około 2,5 miliona starych lub uszkodzonych czerwonych krwinek, a uwolniona z nich hemoglobina jest przetwarzana, a żelazo wykorzystywane ponownie.
W okresie życia płodowego śledziona jest istotnym narządem krwiotwórczym, produkując czerwone i białe krwinki. Funkcja ta zanika przed narodzinami, ale w przypadku pewnych chorób, takich jak mielofibroza, śledziona może ponownie stać się miejscem hematopoezy, co jest zjawiskiem patologicznym.
Narząd ten może magazynować nawet do około 350-500 mililitrów krwi, którą w sytuacjach stresowych, jak krwotok czy wysiłek fizyczny, jest w stanie szybko uwolnić do krwioobiegu, zwiększając objętość krążącej krwi.
Śledziona stanowi kluczowe "laboratorium" dla układu odpornościowego. W obrębie jej białej istoty (limfocytów B) dojrzewają i uczą się rozpoznawać antygeny limfocyty B, które są odpowiedzialne za produkcję przeciwciał.
U ssaków takich jak psy i konie śledziona pełni istotną funkcję w regulacji objętości krwi podczas intensywnego wysiłku. Kurczy się, uwalniając zmagazynowane erytrocyty, co znacząco zwiększa pojemność tlenową krwi.
W śledzionie znajduje się unikalna strefa brzeżna, która działa jak filtr wychwytujący patogeny z krwi. Zawiera ona specjalne makrofagi, które fagocytują bakterie otoczkowe, takie jak pneumokoki czy meningokoki.
Chociaż śledziona nie jest narządem niezbędnym do życia, jej brak dramatycznie zwiększa ryzyko groźnej, przytłaczającej infekcji posocznicą (sepsy) wywołanej przez bakterie otoczkowe.
Śledziona jest niezwykle unerwionym narządem, a choć sama w sobie nie jest wrażliwa na ból, jej nagłe powiększenie (splenomegalia) prowadzi do rozciągnięcia torebki, co wywołuje charakterystyczny, promieniujący ból w lewym nadbrzuszu.
W stanach poważnego zakażenia, takiego jak malaria czy bakteriemia, śledziona może ulec znacznemu powiększeniu. W skrajnych przypadkach tropikalnej malarii jej masa może przekroczyć nawet 1 kilogram, co stanowi pięciokrotność jej normalnej wagi.
Śledziona magazynuje ogromną liczbę płytek krwi (szacuje się, że około jednej trzeciej wszystkich płytek organizmu).
W przeciwieństwie do wielu innych narządów, śledziona nie ma wypracowanych precyzyjnych granic anatomicznych. Jej kształt, wielkość i położenie mogą się znacząco różnić między poszczególnymi osobnikami, a także zmieniać się w zależności od wypełnienia żołądka czy pozycji ciała.
W starożytnej medycynie śledzionie przypisywano generowanie "czarnej żółci", która miała odpowiadać za melancholię i przygnębienie.
W odpowiedzi na hormony stresu, takie jak adrenalina, może się kurczyć w ciągu zaledwie kilku minut, uwalniając zmagazynowane krwinki i zwiększając liczbę krwinek czerwonych we krwi obwodowej nawet o 10-15%.
Śledziona jest jednym z najczęściej uszkadzanych narządów w wyniku urazów brzucha, ponieważ jest stosunkowo krucha i dobrze unaczyniona, a jej pęknięcie może prowadzić do groźnego dla życia krwotoku wewnętrznego.
U niektórych osób, w wyniku zaburzeń rozwojowych w okresie płodowym, może występować dodatkowa śledziona. Szacuje się, że zjawisko to dotyczy nawet 10-30% populacji, a te dodatkowe narządy są zazwyczaj mniejsze i zlokalizowane w jej pobliżu.
W stanach głębokiego niedotlenienia, na przykład podczas nurkowania, śledziona u ssaków morskich (jak foki) oraz u doświadczonych ludzkich nurków może kurczyć się, uwalniając bogatą w tlen krew.
Śledziona jest bogato ukrwiona; w ciągu minuty przepływa przez nią około 300 mililitrów krwi, co pozwala na nieustanne monitorowanie i filtrację całej objętości krwi w organizmie w stosunkowo krótkim czasie.

Dodaj ciekawostkę

Śledziona pytania

Gdzie znajduje się śledziona w ludzkim ciele?

Śledziona znajduje się w lewej górnej części jamy brzusznej, tuż pod żebrami, za żołądkiem. Jest częścią układu limfatycznego i pełni ważne funkcje odpornościowe oraz filtracyjne.

Jaką funkcję pełni śledziona?

Śledziona filtruje krew, usuwa stare i uszkodzone krwinki czerwone, magazynuje płytki krwi oraz wspomaga układ odpornościowy, produkując i przechowując białe krwinki.

Czy można żyć bez śledziony?

Tak, człowiek może żyć bez śledziony, jednak po jej usunięciu odporność organizmu spada, dlatego osoby po splenektomii muszą zachować szczególną ostrożność wobec infekcji i często przyjmują szczepienia ochronne.

Jakie są objawy powiększonej śledziony?

Powiększona śledziona (splenomegalia) może powodować ból lub uczucie ucisku w lewej części brzucha, szybkie uczucie sytości, zmęczenie oraz częste infekcje.

Co oznacza ból śledziony?

Ból śledziony najczęściej oznacza jej powiększenie lub stan zapalny, który może wynikać z infekcji, chorób wątroby, zaburzeń krwi lub urazu brzucha.

Jakie choroby mogą dotyczyć śledziony?

Do najczęstszych chorób śledziony należą splenomegalia, pęknięcie śledziony, śledziona wędrująca, torbiele śledziony oraz choroby hematologiczne, takie jak białaczka czy anemia hemolityczna.

Dlaczego śledziona się powiększa?

Powiększenie śledziony może być spowodowane infekcjami (np. mononukleozą), chorobami wątroby, zaburzeniami krwi lub chorobami autoimmunologicznymi. W niektórych przypadkach przyczyną jest nowotwór.

Czy śledziona regeneruje się po uszkodzeniu?

Śledziona ma ograniczoną zdolność regeneracji. Niewielkie uszkodzenia mogą się zagoić, ale w przypadku poważnych urazów konieczne bywa jej usunięcie.

Jak sprawdzić, czy śledziona jest powiększona?

Powiększenie śledziony wykrywa się najczęściej za pomocą badania USG jamy brzusznej. W niektórych przypadkach lekarz może wyczuć ją palpacyjnie podczas badania fizykalnego.

Czy śledziona ma związek z odpornością?

Tak, śledziona odgrywa kluczową rolę w odporności - filtruje krew, usuwa drobnoustroje i produkuje limfocyty, które zwalczają infekcje.

Czy śledziona może pęknąć?

Tak, pęknięcie śledziony jest poważnym stanem medycznym, zwykle spowodowanym urazem brzucha. Objawia się silnym bólem, zawrotami głowy i spadkiem ciśnienia. Wymaga natychmiastowej interwencji chirurgicznej.

Co się dzieje po usunięciu śledziony?

Po splenektomii organizm staje się bardziej podatny na infekcje bakteryjne. Dlatego pacjenci często otrzymują szczepienia przeciwko pneumokokom, meningokokom i H. influenzae.

Czy śledziona wpływa na produkcję krwi?

Tak, śledziona uczestniczy w niszczeniu starych erytrocytów oraz w magazynowaniu płytek krwi i limfocytów. W życiu płodowym pełni nawet funkcję krwiotwórczą.

Jak dbać o zdrową śledzionę?

Aby wspierać zdrowie śledziony, warto unikać nadmiernego alkoholu, prowadzić aktywny tryb życia, dbać o zdrową dietę i regularnie badać wątrobę oraz układ krwiotwórczy.

Czy dieta ma wpływ na śledzionę?

Tak, dieta bogata w warzywa, owoce, produkty pełnoziarniste i białko wspiera prawidłowe funkcjonowanie śledziony. Warto unikać tłustych i wysoko przetworzonych potraw, które mogą obciążać układ odpornościowy.