Strona główna » Ludzie » władcy » Stanisław Leszczyński ciekawostki

Stanisław Leszczyński ciekawostki

Stanisław Leszczyński to magnat polski, który dwukrotnie został królem Polski (1704-1709 i 1733-1736), a w późniejszym życiu stał się księciem Lotaryngii i patronem kultury.

Ostatnia aktualizacja: 2026-01-19 14:17:51

22 ciekawostki o Stanisławie Leszczyńskim

Stanisław Leszczyński był synem podskarbiego wielkiego koronnego Rafała Leszczyńskiego i Anny z Jabłonowskich, córki Stanisława Jana.
Został ochrzczony 21 października 1677 w katedrze łacińskiej we Lwowie.
Stanisław Leszczyński został wybrany na króla Polski po raz pierwszy 12 lipca 1704 roku przez sejm elekcyjny zwołany w obozie wojsk szwedzkich pod Warszawą, a na tronie utrzymał się dzięki wsparciu króla Szwecji Karola XII, który wcześniej pokonał wojska wierne Augustowi II Mocnemu.
Jego oficjalna koronacja odbyła się dopiero 4 października 1705 roku w kolegiacie św. Jana Chrzciciela w Warszawie, a dokonał jej arcybiskup lwowski Konstanty Józef Zieliński, ponieważ prymas Michał Stefan Radziejowski odmówił jej przeprowadzenia.
Po klęsce swojego protektora, Karola XII, w bitwie pod Połtawą w 1709 roku, Leszczyński został zmuszony do opuszczenia Polski i udania się na wygnanie, co zakończyło jego pierwsze panowanie.
W 1725 roku jego córka, Maria Leszczyńska, poślubiła króla Francji Ludwika XV, co diametralnie poprawiło pozycję i prestż Stanisława na arenie międzynarodowej, czyniąc z niego królewskiego teścia i dając mu potężnego sojusznika.
Po śmierci Augusta II Mocnego w 1733 roku, Leszczyński powrócił potajemnie do Polski, przebrany za kupca, i 12 września został ponownie wybrany na króla przez sejm elekcyjny, który poparła ogromna większość szlachty.
Jego drugie panowanie zostało przerwane przez interwencję zbrojną Rosji, która wsparła konkurencyjną elekcję Augusta III Sasa, zmuszając Leszczyńskiego do obrony w oblężonym Gdańsku, skąd ostatecznie uciekł w chłopskim przebraniu.
Po abdykacji w 1736 roku, na mocy pokoju wiedeńskiego, Stanisław Leszczyński otrzymał w dożywotnie władanie księstwa Lotaryngii i Baru we Francji, które po jego śmierci miały zostać włączone do domeny królewskiej.
Jako książę Lotaryngii zasłynął jako znakomity administrator i mecenas sztuki, inicjując powstanie w Nancy jednego z najwspanialszych zespołów urbanistycznych w Europie, zwanego Placem Królewskim (obecnie Place Stanislas).
Był postacią z epoki oświecenia i utrzymywał kontakty z czołowymi myślicielami tamtych czasów, takimi jak Monteskiusz i Wolter, którzy bywali na jego dworze w Lunéville.
Zmarł w tragiczny sposób 23 lutego 1766 roku w Lunéville, doznając śmiertelnych oparzeń, gdy jego szlafrok zajął się iskrą z kominka. Był najdłużej żyjącym królem w historii Polski.
Przed objęciem tronu, Leszczyński odebrał bardzo dobre wykształcenie. Uczęszczał do protestanckiego gimnazjum w Lesznie, a następnie w latach 1695-1696 odbył grand tour po Europie, odwiedzając Austrię, Włochy, Francję, Holandię i Niemcy, co dało mu biegłą znajomość kilku języków.
Po utracie tronu w 1709 roku i przed małżeństwem córki, jego sytuacja była bardzo niepewna. Karol XII szwedzki oddał mu we władanie maleńkie Księstwo Dwóch Mostów (Zweibrücken) w Bawarii, gdzie Leszczyński spędził kilka lat jako książę z upoważnienia.
W desperackiej próbie odzyskania władzy, Leszczyński udał się nawet na Krym i w 1713 roku przekonał chana krymskiego do wyprawy na Rzeczpospolitą na czele kilkudziesięciu tysięcy Tatarów, jednakże akcja ta zakończyła się całkowitym niepowodzeniem pod Chocimiem.
Podczas swojej drugiej elekcji w 1733 roku, Leszczyński cieszył się ogromną popularnością wśród szlachty, która powszechnie domagała się „Piasta na tronie”, czyli króla Polaka, co stanowiło wyraźny sprzeciw wobec obcej ingerencji w sprawy Rzeczypospolitej.
Jako książę Lotaryngii nie tylko budował pałace, ale także angażował się w działalność charytatywną i praktyczne reformy. Aby przeciwdziałać drożyźnie, stworzył sieć magazynów zbożowych, czym szybko zaskarbił sobie sympatię początkowo nieufnych poddanych.
Stanisław Leszczyński jest nie tylko najdłużej żyjącym królem Polski, który zmarł w wieku 88 lat, ale także jedynym, który abdykował z tronu dwukrotnie.
W 1733 roku podróżował incognito przez Europę jako kupiec, a ostatecznie przez kilka dni przed elekcją ukrywał się w budynku ambasady francuskiej w Warszawie, by potem niespodziewanie pojawić się na polu elekcyjnym
Po śmierci jego ciało zostało pochowane w kościele Notre-Dame de Bon Secours w Nancy. Podczas rewolucji francuskiej kościół został zniszczony, a prochy królewskie sprofanowane. Ostatecznie, po licznych perypetiach, trafiły one do katedry wawelskiej w 1938 roku.
Leszczyński był nie tylko władcą, ale także myślicielem i pisarzem. Jego traktat polityczny „Głos wolny wolność ubezpieczający”, wydany w 1749 roku, zawierał śmiałe jak na owe czasy projekty reform ustrojowych Rzeczypospolitej, propozycje zniesienia liberum veto i poprawy doli chłopów.
Założona przez niego w Lotaryngii Akademia Stanisławowska w Nancy cieszyła się wielką sławą, a ze Szkoły Kadetów powołanej w Lunéville rekrutowali się późniejsi polscy oficerowie i działacze polityczni.

Dodaj ciekawostkę

Stanisław Leszczyński pytania

Kiedy i gdzie się urodził?

Urodził się 20 października 1677 roku we Lwowie.

W jakich latach panował jako król Polski?

Leszczyński był królem Polski w latach 1704-1709 i ponownie od 1733 do 1736 roku.

Jak doszło do jego wyboru na króla w 1704 roku?

W 1704 roku w obozie wojsk szwedzkich zwołano sejm elekcyjny, który pod naciskiem Karola XII wybrał Leszczyńskiego na króla Polski, choć sytuacja polityczna w kraju była skomplikowana.

Dlaczego musiał opuścić tron w 1709 roku?

Po klęsce Szwedów pod Połtawą w 1709 roku związek Leszczyńskiego z Karolem XII sprawił, że stracił poparcie, został zdetronizowany i udał się na emigrację.

Jaką rolę odegrał jego związek rodzinny z Francją?

Jego córka Maria Leszczyńska poślubiła króla Francji, Ludwika XV, co zapewniło mu wsparcie francuskie i wpływy w Europie.

Co dostał w zamian za abdykację w 1736 roku?

Po abdykacji w 1736 roku otrzymał w dół lenna książęce Lotaryngii i Bar, które po jego śmierci miały przejść we władanie Francji.

Jak długo żył i w jaki sposób zmarł?

Zmarł 23 lutego 1766 roku w swoim pałacu w Lunéville, w wieku 88 lat, wskutek poparzeń, które spowodował zapalony szlafrok od iskry kominka.

Jaki był jego wkład w kulturę i naukę?

Leszczyński był mecenasem sztuki, fundował biblioteki i instytucje kulturalne, m.in. założył Akademię Stanisława w Nancy.

Jakie reformy postulował?

Postulował reformy takie jak zniesienie pańszczyzny, opodatkowanie szlachty, ograniczenie wolnej elekcji i wzmocnienie władzy królewskiej.

Gdzie jest pochowany?

Początkowo został pochowany w Nancy, a następnie jego szczątki sprofanowano podczas rewolucji francuskiej. W 1938 roku trumnę przewieziono na Wawel, gdzie znajduje się obecnie.

Czy Leszczyński był polskim monarchą zależnym od innych państw?

Tak - podczas pierwszego panowania był silnie zależny od Szwedów (Karola XII), co sprawiało, że jego władzę uważano częściowo za marionetkową.

Jakie tytuły nosił po wygnaniu z Polski?

Po opuszczeniu Polski przez pewien czas mieszkał we Francji i został księciem Lotaryngii i Baru; był także hrabią Świętego Cesarstwa Rzymskiego.