Czarny bez ciekawostki

Historia, tradycje i nazewnictwo czarnego bzu

1. Czarny bez był znany i wykorzystywany już w epoce kamienia, o czym świadczą znaleziska archeologiczne, w tym nasiona tej rośliny odkryte w osadach z mezolitu i neolitu na terenie Szwajcarii i Włoch.
2. Starożytny grecki lekarz Hipokrates, nazywany ojcem medycyny, określał czarny bez mianem „apteczki ludowej” ze względu na jego wszechstronne zastosowanie w leczeniu rozmaitych dolegliwości, od przeziębień po bóle nerwowe.
3. W kulturze celtyckiej i germańskiej czarny bez uważany był za roślinę magiczną, mającą chronić przed złymi duchami i czarami. Wierzono, że ścięcie krzewu wymaga złożenia ofiary bogini zamieszkującej krzew, Holdzie.
4. W średniowieczu wierzono, że czarny bez odstrasza gryzonie i owady, dlatego często sadzono go w pobliżu spichlerzy i obór. Jego gałęzie wplatano także w płoty, aby chronić obejście przed złymi mocami.
5. W wielu regionach Polski, np. na Podhalu, z dojrzałych owoców czarnego bzu wytwarzano atrament. Sok z jagód mieszano z ałunem i octem, otrzymując trwały, fioletowy płyn do pisania.
6. W języku polskim roślina ta ma wiele ludowych nazw, takich jak bez lekarski, bez pospolity, bzowina, bzina, buzina, hyczka, baźnik, bess, best, bestek, bez apteczny, bez aptekarski, bez biały, bez dziki, bzowina czarna, bzowki, côrny bez, flider, gołębia pokrzywa, hebz, holunder, hyćka, kaszka, suk.

Właściwości zdrowotne i toksyczność czarnego bzu

1. W tradycyjnej medycynie ludowej sok z czarnego bzu był stosowany jako środek napotny i przeciwgorączkowy podczas grypy i przeziębień. Syrop podawano również na kaszel, a napar z kwiatów używano do przemywania oczu przy stanach zapalnych.
2. W przeciwieństwie do kwiatów i w pełni dojrzałych jagód, pozostałe części rośliny - liście, kora, korzenie i niedojrzałe owoce - zawierają toksyczną sambunigrynę. Związek ten może powodować poważne dolegliwości żołądkowe, dlatego nie wolno go spożywać na surowo.
3. Suplementacja wyciągiem z bzu skracała średni czas trwania grypy o 2-4 dni.
4. Owoce czarnego bzu są wyjątkowo bogate w witaminę C. W 100 gramach świeżych jagód znajduje się około 35 mg tej witaminy, co stanowi prawie 50% dziennego zapotrzebowania dla osoby dorosłej. Są one także dobrym źródłem witamin z grupy B i błonnika.
5. Aby całkowicie zneutralizować toksyczną sambunigrynę, owoce czarnego bzu należy poddać obróbce termicznej - gotować przez co najmniej 15-20 minut. Proces ten nie tylko usuwa toksyny, ale także wzmacnia smak i aromat przetworów.

Zastosowanie w kuchni i kosmetyce czarnego bzu

1. W czasach nowożytnych, zwłaszcza w XVII i XVIII wieku, kwiaty czarnego bzu były powszechnie używane w kosmetyce. Przygotowywano z nich toniki i wody, które miały wybielać skórę, usuwać piegi i odmładzać cerę.
2. Kwiaty czarnego bzu można wykorzystywać w kuchni na słono. Po obtoczeniu w cieście naleśnikowym i usmażeniu na głębokim tłuszczu, smakują one podobnie do cukinii lub karczochów, stanowiąc oryginalny i smaczny dodatek do obiadu.
3. Czarny bez jest rośliną miododajną, a miód z jego pyłkiem ma charakterystyczny, lekko kwaskowaty smak i złocisty kolor.
4. Jeden dojrzały krzew czarnego bzu jest w stanie wydać w sezonie od 5 do nawet 18 kilogramów owoców, w zależności od warunków pogodowych i wieku rośliny.
5. Z jednego kilograma jagód można wytworzyć około 0,7 litra gęstego soku.