Świstak ciekawostki
Świstak to duży, roślinożerny gryzoń z rodziny wiewiórkowatych, przystosowany do życia w chłodnym klimacie.
Zamieszkuje tereny górskie i otwarte w Ameryce Północnej, Azji i Europie.
Ostatnia aktualizacja: 2026-01-19 14:29:27
25 ciekawostek o świstakach
- Świstak jest jednym z największych gryzoni w Europie, należącym do rodziny wiewiórkowatych. Jego najbliższymi krewnymi są więc niepozorne wiewiórki i pieski preriowe.
- Rodzaj Marmota, do którego należą wszystkie świstaki, narodził się w Ameryce Północnej. Dopiero stamtąd te zwierzęta rozprzestrzeniły się na inne kontynenty, w tym do Azji i Europy.
- W Polsce, w Tatrach, żyje endemiczny podgatunek świstaka tatrzańskiego (Marmota marmota latirostris). Oznacza to, że nie występuje on naturalnie w żadnym innym miejscu na świecie.
- W przeszłości świstaki były pospolitymi zwierzętami w całej Europie. Świadczą o tym skamieniałości sprzed 10 tysięcy lat, które archeolodzy odnaleźli między innymi w Polsce, w okolicach Jasła.
- Pierwsze historyczne wzmianki o tatrzańskich świstakach pochodzą z 1255 roku. Znalazły się w przywileju księcia Bolesława Wstydliwego, który zezwalał cystersom na polowania w lasach aż po Tatry.
- Górale od wieków polowali na świstaki, a kłusowników specjalizujących się w tym procederze nazywano "świściarzami". Ceniono nie tylko ich mięso, ale również sadło, któremu przypisywano właściwości lecznicze.
- Polska odegrała kluczową rolę w ochronie tych zwierząt. W 1869 roku galicyjski Sejm Krajowy uchwalił jedną z pierwszych w Europie ustaw chroniących gatunki, która zakazywała polowania na świstaki i kozice oraz handlu nimi.
- Ciało świstaka jest doskonale przystosowane do życia w górach. Ma krępą sylwetkę, krótkie, ale silne łapy z potężnymi pazurami idealnymi do kopania nor oraz małe, pokryte futrem uszy.
- Świstaki są wyłącznie roślinożerne. Ich dieta składa się z traw, ziół, korzonków i pędów roślin, które znajdują w swoim wysokogórskim otoczeniu.
- Polska nazwa "świstak" idealnie oddaje naturę tego zwierzęcia. Pochodzi od charakterystycznego, przenikliwego gwizdu, a właściwie krzyku, który wydają, aby ostrzec swoją kolonię przed niebezpieczeństwem.
- Hibernacja świstaka to prawdziwy fenomen fizjologiczny. Podczas zimowego snu temperatura jego ciała spada z normalnych 37 stopni Celsjusza do zaledwie 8 stopni, a metabolizm drastycznie zwalnia, co pozwala mu przetrwać wiele miesięcy bez jedzenia.
- Świstaki to prawdziwi architekci podziemnego świata. Budują skomplikowane systemy nor, które mają osobne komory sypialne, nory ucieczkowe, a nawet specjalne latryny, dzięki czemu utrzymują czystość w części mieszkalnej.
- Charakterystyczny gwizd świstaka to w rzeczywistości potężny krzyk wydobywający się z szeroko otwartego pyszczka. Jest to jeden z najbardziej doniosłych dźwięków w Tatrach, służący jako system wczesnego ostrzegania przed drapieżnikami, takimi jak orły.
- Te gryzonie prowadzą bardzo rozwinięte życie społeczne. Żyją w rodzinnych klanach, którym przewodzi dominująca para rodzicielska, i zaciekle bronią swojego terytorium przed intruzami.
- Natura wyposażyła świstaki w niezwykle czułe narzędzia nawigacyjne. Na ich pyskach wyrasta po pięć rzędów wibrysów, czyli włosów czuciowych, o długości dochodzącej do 8 cm. Dodatkowe włosy czuciowe znajdują się także nad oczami, co ułatwia im poruszanie się w ciemnych korytarzach nor.
- Świstak spędza pod ziemią niemal całe swoje życie. Szacuje się, że aż 90% jego egzystencji upływa w bezpiecznych, wykopanych przez siebie norach, gdzie śpi, wychowuje młode i chroni się przed zagrożeniami.
- Populacja świstaka tatrzańskiego jest niewielka i ściśle monitorowana. Po obu stronach Tatr żyje łącznie około 700–800 osobników, z czego na terenie Polski występuje jedynie od 150 do 200 tych zwierząt.
- Świstak tatrzański, choć wygląda niepozornie, jest jednym z największych europejskich gryzoni. Wielkością przypomina sporego kota domowego, a jesienią, przed hibernacją, jego waga może dochodzić nawet do 6 kg.
- Świstaki nie mają gruczołów potowych. Brak tej formy termoregulacji jest adaptacją do życia w chłodnym, wysokogórskim klimacie, gdzie utrata ciepła jest większym problemem niż przegrzanie.
- Choć świstak tatrzański jest endemitem, w przeszłości mogło dojść do jego hybrydyzacji z innym podgatunkiem. W XIX wieku w Niżnych Tatrach wypuszczono na wolność świstaki alpejskie, a później także kilka osobników z Tatr Wysokich, co mogło prowadzić do mieszania się genów.
- Tatrzański świstak to tylko jeden z członków dużej, międzynarodowej rodziny. Na całej półkuli północnej, od Ameryki Północnej po Azję, żyje łącznie aż 14 różnych podgatunków świstaków.
- W Stanach Zjednoczonych i Kanadzie świstak (ang. groundhog) jest prawdziwą gwiazdą. Co roku, 2 lutego, obchodzony jest Dzień Świstaka, podczas którego zwierzę to rzekomo przepowiada, jak szybko nadejdzie wiosna.
- Niektóre populacje świstaków w Europie powstały w wyniku celowej działalności człowieka. Świstaki alpejskie z sukcesem wprowadzono na nowe tereny, takie jak francuskie Pireneje czy niemiecki Schwarzwald.
- Łacińska nazwa świstaka, Marmota marmota, jest bardzo dźwięczna i pochodzi od słowa oznaczającego "mruczenie" lub "mamrotanie". Nawiązuje to do cichych odgłosów, które świstaki wydają podczas komunikacji wewnątrz swojej kolonii.
- Choć kojarzymy świstaki z Alpami i Tatrami, ich korzenie są na innym kontynencie. Cały rodzaj Marmota wyewoluował w Ameryce Północnej, a dopiero stamtąd miliony lat temu jego przedstawiciele rozpoczęli wędrówkę, która zaprowadziła ich do Europy.
Dodaj ciekawostkę
Świstak pytania
Co jedzą świstaki?
Świstaki są roślinożercami. Ich dieta składa się głównie z traw, ziół, pędów krzewinek, a także bulw i korzeni, które wykopują z ziemi. Ponieważ ich pokarm jest niskokaloryczny, muszą zjeść go bardzo dużo, aby zgromadzić zapasy tłuszczu na zimę.
Na czym polega hibernacja świstaka?
Hibernacja, czyli sen zimowy, to stan fizjologiczny pozwalający świstakom przetrwać trudne, zimowe warunki przy minimalnym zużyciu energii. W tym czasie temperatura ich ciała spada do kilku stopni Celsjusza, a tętno i oddech gwałtownie zwalniają.
Jak długo śpi świstak?
Sen zimowy świstaka trwa bardzo długo, od jesieni do wiosny, i może wynosić nawet 7-8 miesięcy. W przypadku świstaka tatrzańskiego hibernacja zajmuje średnio 215 dni. Co ciekawe, nie jest to sen ciągły – świstaki budzą się co około 3 tygodnie na kilkanaście godzin, aby zaspokoić potrzeby fizjologiczne.
O co chodzi w Dniu Świstaka?
Dzień Świstaka to tradycja ludowa, obchodzona 2 lutego głównie w USA i Kanadzie, która ma na celu przewidzenie nadejścia wiosny. Zgodnie z nią, jeśli świstak po wyjściu z nory zobaczy swój cień (przy słonecznej pogodzie) i się go przestraszy, zima potrwa jeszcze sześć tygodni. Jeśli cienia nie zobaczy (w pochmurny dzień), oznacza to rychłe nadejście wiosny.
Czy przepowiednia świstaka się sprawdza?
Przepowiednie najsłynniejszego świstaka Phila z Punxsutawney w Pensylwanii mają skuteczność na poziomie około 50%. Oznacza to, że jego prognozy są w praktyce dziełem przypadku i należy je traktować jako element folkloru, a nie wiarygodną prognozę pogody.
Dlaczego świstaki gwiżdżą?
Charakterystyczny, głośny gwizd to główny sposób komunikacji świstaków, od którego wzięła się ich nazwa. Jest to przede wszystkim sygnał alarmowy, którym jeden ze strażników kolonii ostrzega pozostałe osobniki o zbliżającym się niebezpieczeństwie, np. o pojawieniu się orła, lisa lub turysty.
Jak wyglądają nory świstaków?
Nory świstaków to skomplikowane systemy podziemnych korytarzy, które mogą mieć łącznie ponad 10 metrów długości i wiele wejść. Głównym elementem jest komora gniazdowa, wymoszczona suchą trawą, znajdująca się nawet 7 metrów pod ziemią. Na zimę wejścia do nory są starannie zatykane od środka ziemią i kamieniami.
Czy świstaki żyją w stadach?
Tak, świstaki są zwierzętami społecznymi i żyją w rodzinnych koloniach, które mogą liczyć od kilku do kilkunastu osobników. Na czele takiej grupy stoi dominująca para, a pozostałymi członkami są ich potomkowie z różnych pokoleń. Kolonia wspólnie broni swojego terytorium.
Jakie są naturalne zagrożenia dla świstaków?
Głównym naturalnym wrogiem świstaków jest orzeł przedni, który poluje na nie z powietrza. Zagrożenie na ziemi stanowią także lisy i wilki, choć dorosły świstak potrafi się przed nimi bronić. Dużym zagrożeniem dla młodych bywa także człowiek oraz jego psy.
Czym różni się świstak tatrzański od alpejskiego?
Świstak tatrzański (Marmota marmota latirostris) jest podgatunkiem świstaka alpejskiego (Marmota marmota marmota). Różni się od niego jaśniejszym ubarwieniem futra, mniejszą masą ciała oraz budową czaszki – ma szerszą i bardziej płaską kość nosową.
Czy świstak tatrzański jest pod ochroną?
Tak, świstak tatrzański jest w Polsce objęty ścisłą ochroną gatunkową. Jest uznawany za podgatunek silnie zagrożony (kategoria EN w Polskiej czerwonej księdze zwierząt) ze względu na niewielką i izolowaną populację, liczącą w polskich Tatrach zaledwie około 200 osobników.
Jak długo żyją świstaki?
W naturze świstaki żyją średnio od 15 do 18 lat. W niewoli, w dobrych warunkach, mogą dożywać nawet 20 lat. Długość ich życia w dużej mierze zależy od presji drapieżników i surowości zim.
Czy siekacze świstaka rosną przez całe życie?
Tak, podobnie jak u innych gryzoni, siekacze świstaka rosną nieustannie przez całe jego życie. Muszą być regularnie ścierane podczas gryzienia twardego pokarmu roślinnego, aby nie przerosły i nie uniemożliwiły zwierzęciu jedzenia.
Czy świstaki są szkodnikami?
W swoim naturalnym, wysokogórskim środowisku w Europie, świstaki nie są uważane za szkodniki, a wręcz przeciwnie – są cennym elementem ekosystemu. W Ameryce Północnej niektóre gatunki świstaków (np. świstak amerykański), żyjące w pobliżu ludzkich osiedli, mogą być postrzegane jako szkodniki, ponieważ czasami niszczą uprawy w ogrodach i kopią nory pod budynkami.
Dodaj pytanie / odpowiedź
Zobacz również:
Paczki wiedzy
powiązane z dzisiejszym dniem:
Ostatnio zaktualizowane:
