Anosmia ciekawostki

Historia, definicja i rodzaje anosmii

1. Termin "anosmia" został wymyślony około 1810 roku przez lekarza Williama Cullena, choć ludzkość znała tę przypadłość znacznie wcześniej, opisując ją w medycznych encyklopediach z początku XIX wieku.
2. Już w XVI wieku francuski lekarz Jean Fernel, znany jako "współczesny Galen", szczegółowo opisywał przyczyny utraty węchu, łącząc je z polipami nosa oraz czymś, co nazywał "ozaena" – przewlekłym cuchnącym nieżytem nosa.
3. Istnieją dwa główne rodzaje tego schorzenia: anosmia wrodzona, z którą człowiek przychodzi na świat i nigdy nie poznaje zapachu kawy czy deszczu, oraz anosmia nabyta, która pojawia się niespodziewanie w trakcie życia.
4. Istnieje zjawisko zwane "parosmią", często towarzyszące regeneracji węchu, gdzie przyjemne zapachy (jak kawa czy czekolada) są błędnie interpretowane przez mózg jako odór spalenizny, ścieków lub zgnilizny.

Przyczyny medyczne i zdrowotne skutki anosmii

1. Jedną z kluczowych struktur anatomicznych związanych z tym schorzeniem jest blaszka sitowa – kość przypominająca tarkę do sera, przez którą nerwy węchowe wędrują do mózgu, a która jest tak delikatna, że zwykły uraz głowy może je przeciąć jak gilotyna.
2. Utrata węchu bywa często pierwszym, cichym zwiastunem poważnych chorób neurodegeneracyjnych, takich jak Parkinson czy Alzheimer, wyprzedzając objawy ruchowe nawet o kilka lat.

   zobacz: 8 ciekawostek o alzheimerze

3. Najczęstszą przyczyną czasowej anosmii są infekcje wirusowe, takie jak grypa czy przeziębienie, które niszczą nabłonek węchowy, choć zazwyczaj regeneruje się on samoczynnie.
4. Badania sugerują, że aż 90% pacjentów z chorobą Parkinsona cierpi na znaczną utratę węchu, co czyni ten objaw jednym z najsilniejszych statystycznych predyktorów tej choroby.
5. Badania z Uniwersytetu w Chicago wykazały, że u starszych osób utrata węchu jest silniejszym predyktorem śmierci w ciągu kolejnych 5 lat niż niewydolność serca czy rak, zwiększając ryzyko zgonu niemal sześciokrotnie.
6. Podczas pandemii COVID-19 odnotowano różnice etniczne w utracie węchu – pacjenci pochodzenia chińskiego i bangladeskiego zgłaszali ten objaw znacznie częściej niż inne grupy etniczne.
7. Niedobór cynku jest jednym z najlepiej udokumentowanych, odwracalnych powodów zaburzeń węchu, a jego suplementacja w niektórych przypadkach potrafi przywrócić ten zmysł, choć wyniki badań nie są w 100% jednoznaczne.

Statystyki, diagnostyka i badania nad anosmią

1. Szacuje się, że w Stanach Zjednoczonych problem ten dotyczy około 3% populacji powyżej 40. roku życia, co pokazuje, że nie jest to wcale rzadka przypadłość.
2. Wraz z wiekiem nasze szanse na utratę tego zmysłu drastycznie rosną – wśród osób między 80. a 97. rokiem życia odsetek ten skacze do zatrważających 14-25%.
3. Naukowcy odkryli, że osoby z wrodzoną anosmią oddychają inaczej niż reszta populacji – robią częstsze przerwy podczas wdechu i mają mniejszy przepływ powietrza podczas wydechu, nawet podczas snu.
4. Algorytmy uczenia maszynowego są w stanie zidentyfikować osobę pozbawioną węchu z 83-procentową dokładnością, analizując jedynie wzorzec jej oddechu i sposób, w jaki "pociąga" nosem.
5. Wrodzona anosmia jest niezwykle rzadkim zjawiskiem, dotykającym zaledwie jedną na 10 000 osób.

Wpływ anosmii na życie codzienne i psychikę

1. Anosmia to nie tylko brak przyjemności z wdychania perfum, ale przede wszystkim potężne zaburzenie smaku, ponieważ to właśnie węch odpowiada za około 80% tego, co potocznie nazywamy "smakiem" potraw.

   zobacz: 22 ciekawostki o smakach

2. Osoby cierpiące na tę przypadłość żyją w świecie pozbawionym naturalnych systemów ostrzegania – nie są w stanie wyczuć ulatniającego się gazu, dymu pożarowego czy zepsutego jedzenia, co realnie zagraża ich życiu.
3. Ben Cohen, współzałożyciel lodowego imperium Ben & Jerry’s, cierpi na niemal całkowitą anosmię, co paradoksalnie stało się sekretem ich sukcesu – to dzięki niemu lody tej marki mają tak bogatą teksturę i wielkie kawałki dodatków, które rekompensowały mu brak smaku.
4. Życie bez węchu to często prosta droga do depresji, ponieważ tracimy połączenie z emocjonalną częścią mózgu odpowiedzialną za przyjemność płynącą z jedzenia czy otoczenia.

   zobacz: 11 ciekawostek o depresji

5. Dla wielu chorych najbardziej bolesna jest utrata "węchowych podróży w czasie" – niemożność przywołania wspomnień z dzieciństwa, które u zdrowych ludzi automatycznie uruchamia zapach skoszonej trawy czy pieczonego ciasta.
6. Anosmia potrafi zrujnować życie intymne, ponieważ eliminuje odbiór feromonów i naturalnego zapachu partnera, co dla wielu par jest kluczowym, podświadomym elementem bliskości.
7. Wiele osób próbuje radzić sobie z brakiem węchu, zmieniając drastycznie dietę na bardzo pikantną lub kwaśną, bo tylko te bodźce są w stanie zarejestrować ich kubki smakowe na języku, co często prowadzi do problemów żołądkowych.