Kasztanowiec ciekawostki

Pochodzenie, nazwa i występowanie

1. Kasztanowiec zwyczajny został sprowadzony do Europy Środkowej i Zachodniej z Konstantynopola w drugiej połowie XVI wieku, najpierw do Wiednia, a stamtąd do innych krajów, w tym do Polski, gdzie szybko zdobył popularność jako drzewo alejowe i parkowe.
2. Nazwa łacińska "Aesculus hippocastanum" ma ciekawe pochodzenie. "Hippocastanum" oznacza "koński kasztan", ponieważ Turcy karmili niegdyś kasztanami chore konie, wierząc w ich lecznicze właściwości przy schorzeniach dróg oddechowych.
3. Kasztanowce stanowią około 8% wszystkich drzew przyulicznych w dużych polskich miastach.
4. Najstarszy kasztanowiec w Polsce rośnie w Lubiniu (woj. Wielkopolskie) przed kościołem Narodzenia Najświętszej Marii Panny. Jego wiek szacuje się na ponad 260 lat. Jest to również największy kasztanowiec w kraju. Ma 33 m wysokości.

Morfologia, owoce i biologia

1. Charakterystyczne duże liście kasztanowca są dłoniastozłożone, z 5-7 listkami ułożonymi promieniście. Pąki liściowe są duże, kleiste i brązowe, co jest jedną z cech rozpoznawczych drzewa w okresie bezlistnym.
2. Kwiatostany kasztanowca, zwane wiechami, są jednymi z najokazalszych wśród drzew europejskich. Składają się z setek pojedynczych kwiatów, które mogą być białe (u formy typowej) lub różowe do czerwonych (u odmian ozdobnych, jak kasztanowiec czerwony).
3. Kasztanowce są drzewami stosunkowo krótkowiecznymi jak na swoje rozmiary. W warunkach miejskich żyją zwykle 150-200 lat, podczas gdy w optymalnych warunkach leśnych mogą dożywać nawet 300 lat.
4. Owoce kasztanowca, popularnie zwane kasztanami, są trujące dla ludzi i wielu zwierząt z powodu zawartości saponin i glikozydu eskuliny. Spożycie nawet niewielkiej ilości może powodować nudności, wymioty i podrażnienie układu pokarmowego.
5. Mimo toksyczności, kasztany są cennym pożywieniem dla niektórych zwierząt leśnych, takich jak sarny, jelenie i dziki, które zjadają je bez szkody dla zdrowia, a nawet wykorzystują ich właściwości przeciwpasożytnicze.
6. Jeden duży, dojrzały kasztanowiec jest w stanie wyprodukować w sezonie wegetacyjnym nawet 50-100 kilogramów owoców, co przekłada się na kilka tysięcy pojedynczych kasztanów, które jesienią masowo opadają na ziemię.
7. Kasztanowiec czerwony (Aesculus × carnea) jest mieszańcem międzygatunkowym kasztanowca zwyczajnego i kasztanowca krwistego (Aesculus pavia), który powstał w Europie na początku XIX wieku. Jego intensywnie różowoczerwone kwiaty są miododajne i przyciągają liczne owady zapylające.
8. Pojedyncze drzewo może wyprodukować nawet 4 kilogramy pyłku w ciągu jednego sezonu, co ma znaczenie dla osób z alergiami.

Zagrożenia, drewno i korzenie

1. Największym zagrożeniem dla kasztanowców jest szrotówek kasztanowcowiaczek. Larwy tego motyla niszczą liście od środka, co powoduje ich brązowienie i usychanie już w lipcu. Tak wczesna utrata liści drastycznie osłabia drzewa i zmniejsza ich odporność na mróz.
2. Drewno kasztanowca jest miękkie, lekkie i nietrwałe, przez co nie ma większego znaczenia w stolarstwie. Bywa używane do wyrobu opakowań, zabawek lub w rzeźbiarstwie, ale jego główną wartością pozostaje walor ozdobny.
3. System korzeniowy kasztanowca jest płytki, ale bardzo rozległy i silnie rozwinięty, co sprawia, że drzewa te są odporne na wiatry, ale mogą powodować uszkodzenia nawierzchni chodników i dróg, gdy są sadzone w niewystarczającej odległości.

Właściwości lecznicze i symbolika

1. Wyciągi z kory, liści i nasion kasztanowca są od wieków stosowane w ziołolecznictwie, głównie ze względu na zawartość escyny, związku o potwierdzonym działaniu przeciwzapalnym i uszczelniającym naczynia krwionośne. Stosuje się je zewnętrznie przy obrzękach i siniakach.
2. W wielu kulturach europejskich kasztanowiec jest symbolem wiosny, płodności i obfitości. W Szwajcarii i niektórych regionach Niemiec gałązki kasztanowca z pąkami wieszano w domach, aby zapewnić urodzaj i odpędzić złe moce.
3. Kasztanowce mają wyjątkowo efektywny system fotosyntezy. Ich duże liście są w stanie wychwytywać znaczne ilości światła, a drzewo potrafi wytwarzać duże ilości biomasy w stosunkowo krótkim czasie, co tłumaczy jego szybki wzrost w młodości.