Płyty tektoniczne ciekawostki

Podstawy tektoniki płyt

1. Płyty tektoniczne poruszają się z prędkością zbliżoną do tempa wzrostu paznokci - od 1 do 10 cm rocznie.
2. Teoria tektoniki płyt została w pełni zaakceptowana dopiero w latach 60. XX wieku, choć pierwsze koncepcje pojawiły się już na początku XX wieku.
3. Ruchy płyt tektonicznych są napędzane przez prądy konwekcyjne w płaszczu Ziemi, gdzie gorąca magma unosi się, a ochłodzona opada.

Największe i najważniejsze płyty

1. Największą płytą tektoniczną jest Płyta Pacyficka, zajmująca powierzchnię około 103 mln km², czyli prawie 1/5 Ziemi.
2. Himalaje powstały w wyniku zderzenia Płyty Indyjskiej z Płytą Euroazjatycką, które trwa do dziś - Indie wciąż przesuwają się na północ.
3. Płyta afrykańska powoli rozdziela się od płyty arabskiej, co w przyszłości może doprowadzić do powstania nowego oceanu.

Typy granic płyt tektonicznych

1. W miejscu, gdzie płyty się rozsuwają, np. w Grzbiecie Śródatlantyckim, powstaje nowa skorupa ziemska.
2. W niektórych miejscach, jak Kalifornia, płyty przesuwają się względem siebie poziomo - to tzw. uskoki transformujące.
3. W miejscu zderzenia płyt oceanicznych z kontynentalnymi, jak u wybrzeży Japonii, powstają głębokie rowy oceaniczne, np. Rów Mariański (10 984 m głębokości).

   zobacz: 11 ciekawostek o Rowie Mariańskim

Skutki ruchów płyt

1. Trzęsienia ziemi najczęściej występują wzdłuż granic płyt, takich jak słynny Pierścień Ognia na Pacyfiku.

   zobacz: 18 ciekawostek o trzęsieniu ziemi

2. Islandia jest jednym z nielicznych miejsc na świecie, gdzie można stanąć jednocześnie na dwóch płytach tektonicznych. W parku Þingvellir płyta euroazjatycka i północnoamerykańska oddalają się o 2,5 cm rocznie.

   zobacz: 130 ciekawostek o Islandii

3. Najbardziej aktywny wulkanicznie region na Ziemi, Pierścień Ognia, to efekt kolizji kilku płyt. Znajduje się tam 75% wszystkich czynnych wulkanów.

Historia i przyszłość Ziemi

1. Superkontynent Pangea, istniejący około 300 mln lat temu, rozpadł się właśnie na skutek ruchów płyt tektonicznych.
2. Naukowcy przewidują, że za około 250 mln lat płyty tektoniczne ponownie połączą się, tworząc nowy superkontynent - Pangea Proxima.
3. Najdłuższy łańcuch górski na Ziemi nie znajduje się na lądzie, lecz pod wodą. Grzbiet Śródatlantycki ma długość około 16 000 km.

Nieznane fakty o płytach tektonicznych

1. Bez ruchów płyt tektonicznych Ziemia przypominałaby Wenus - pozbawioną życia i pokrytą wulkanami.

   zobacz: 14 ciekawostek o Wenus

2. W "Krótkiej historii prawie wszystkiego" Bill Bryson pisze, że gdyby ruch płyt zatrzymał się, erozja zniwelowałaby wszystkie góry w ciągu kilku milionów lat.
3. W 2004 roku trzęsienie ziemi na Oceanie Indyjskim, spowodowane przesunięciem płyty indyjsko-australijskiej, wywołało tsunami, które zabiło ponad 230 000 ludzi.

   zobacz: 11 ciekawostek o tsunami