Cholesterol ciekawostki

Definicja, historia i rodzaje cholesterolu

1. Cholesterol został po raz pierwszy wyizolowany w 1769 roku przez francuskiego chemika François Poulletier de la Salle z kamieni żółciowych.
2. Dopiero w 1815 roku chemik Michel Eugène Chevreul nadał mu nazwę "cholesteryna", od greckich słów "chole" (żółć) i "stereos" (stały).
3. Cholesterol jest nierozpuszczalny we krwi, dlatego do transportu musi być pakowany w specjalne białkowo-lipidowe kompleksy zwane lipoproteinami. Dwa główne typy to LDL (lipoproteina niskiej gęstości) i HDL (lipoproteina wysokiej gęstości).

   zobacz: 18 ciekawostek o krwi

4. LDL jest często nazywany "złym cholesterolem", ponieważ transportuje cholesterol z wątroby do komórek, a jego nadmiar może prowadzić do powstawania blaszek miażdżycowych w tętnicach.
5. HDL jest nazywany "dobrym cholesterolem", ponieważ działa jak odkurzacz, transportując nadmiar cholesterolu z tkanek obwodowych z powrotem do wątroby, gdzie jest przetwarzany i usuwany z organizmu.

Funkcje cholesterolu w organizmie i metabolizm

1. Około 70-80% cholesterolu w organizmie jest produkowane endogennie, głównie w wątrobie, podczas gdy tylko 20-30% pochodzi z diety, co pokazuje, że organizm ściśle reguluje jego poziom.
2. Cholesterol jest absolutnie niezbędny dla prawidłowego funkcjonowania mózgu. Stanowi około 25% całego cholesterolu w organizmie i jest kluczowym składnikiem osłonek mielinowych, które izolują neurony i przyspieszają przekazywanie impulsów nerwowych.

   zobacz: 54 ciekawostki o mózgu

3. Cholesterol jest prekursorem wszystkich hormonów steroidowych, w tym kortyzolu (hormonu stresu), aldosteronu (regulującego ciśnienie krwi) oraz hormonów płciowych: estrogenu, progesteronu i testosteronu. Bez cholesterolu nie byłoby możliwe utrzymanie homeostazy organizmu.
4. Organizm wytwarza endogenny cholesterol głównie w nocy, dlatego statyny, które blokują jego produkcję, są najskuteczniejsze przyjmowane wieczorem, co pozwala na optymalne obniżenie poziomu LDL.

Normy, badania i czynniki ryzyka cholesterolu

1. Zalecane stężenie cholesterolu całkowitego we krwi dla osoby dorosłej powinno wynosić poniżej 190 mg/dL (5,0 mmol/L), przy czym LDL powinien być niższy niż 115 mg/dL (3,0 mmol/L), a HDL wyższy niż 40 mg/dL dla mężczyzn i 46 mg/dL dla kobiet.
2. Czynniki stylu życia, które znacząco podnoszą poziom "złego" cholesterolu LDL, to dieta bogata w tłuszcze nasycone i tłuszcze trans, palenie tytoniu, nadużywanie alkoholu, brak aktywności fizycznej i otyłość.

   zobacz: 15 ciekawostek o otyłości

3. Pomimo że jaja są bogate w cholesterol dietetyczny, dla większości ludzi ich umiarkowane spożycie (1-2 dziennie) ma minimalny wpływ na poziom cholesterolu we krwi, ponieważ wątroba kompensuje to, produkując mniej cholesterolu endogennego.
4. Istnieje rzadka choroba genetyczna zwana rodzinną hipercholesterolemią (FH), w której mutacja uniemożliwia wątrobie prawidłowe usuwanie cholesterolu LDL z krwi. Osoby z nieleczonym FH mają ekstremalnie wysoki cholesterol i mogą doświadczyć zawału serca nawet w wieku 20 lat.
5. Badanie z 2021 roku opublikowane w "European Heart Journal" wykazało, że najniższe odnotowane stężenie cholesterolu LDL u osoby dorosłej wynosiło 6 mg/dL (u pacjenta z abetalipoproteinemią), podczas gdy najwyższe, u pacjenta z nieleczoną rodzinna hipercholesterolemią, sięgało 1200 mg/dL.

Choroby serca, statyny i leczenie cholesterolu

1. Miażdżyca, czyli proces powstawania blaszek cholesterolowych w tętnicach, rozwija się latami bezobjawowo. Dopiero gdy tętnica jest zwężona w ponad 70%, mogą pojawić się objawy, takie jak ból w klatce piersiowej (dusznica bolesna).

   zobacz: 15 ciekawostek o miażdżycy

2. W latach 50. i 60. XX wieku badanie Framingham Heart Study jako pierwsze jednoznacznie powiązało wysoki poziom cholesterolu ze zwiększonym ryzykiem chorób serca, co zrewolucjonizowało podejście do prewencji kardiologicznej.
3. Statyny, jedna z najpowszechniej przepisywanych klas leków na świecie, działają poprzez blokowanie enzymu (HMG-CoA reduktazy) kluczowego dla produkcji cholesterolu w wątrobie, skutecznie obniżając jego poziom we krwi.
4. Według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO), podwyższony poziom cholesterolu całkowitego jest odpowiedzialny za około 4,4 miliona zgonów rocznie na świecie, co stanowi 7,9% wszystkich zgonów i jest głównym czynnikiem ryzyka chorób sercowo-naczyniowych.
5. Globalny rynek leków obniżających poziom cholesterolu, w którym dominują statyny, był w 2023 roku wyceniany na ponad 19 miliardów dolarów amerykańskich. Atorwastatyna jest jednym z najlepiej sprzedających się leków w historii.
6. Narodowy Program Edukacji Cholesterolowej (NCEP) w USA szacuje, że obniżenie poziomu cholesterolu LDL o 1 mmol/L (38,7 mg/dL) zmniejsza ryzyko poważnych incydentów sercowo-naczyniowych o 21% w ciągu 5 lat, niezależnie od wyjściowego stężenia cholesterolu.