Szkorbut ciekawostki
Szkorbut to ciężka choroba wywołana długotrwałym niedoborem witaminy C (kwasu askorbinowego) w organizmie, charakteryzująca się osłabieniem struktur kolagenowych, co prowadzi do wyniszczenia całego ustroju.
Ostatnia aktualizacja: 2026-01-19 14:26:15
17 ciekawostek o szkorbucie
- Szorbut został po raz pierwszy szczegółowo opisany przez Hipokratesa w V wieku p.n.e., który odnotował jego objawy u żołnierzy, ale prawdziwe przyczyny choroby pozostawały nieznane aż do XVIII wieku.
- W epoce wielkich odkryć geograficznych szkorbut stał się główną przyczyną zgonów wśród załóg okrętowych. Szacuje się, że między XV a XVIII wiekiem na szkorbut zmarło ponad 2 miliony marynarzy, co przekraczało łączne straty wynikłe z bitew morskich i katastrof.
- W 1747 roku szkocki lekarz okrętowy James Lind przeprowadził pierwsze w historii kontrolowane badanie kliniczne. Podzielił 12 chorych marynarzy na 6 par, każdej podając inny suplement diety, np. ocet, cydr lub cytrusy. Tylko para otrzymująca owoce cytrusowe wykazała znaczną poprawę zdrowia.
- Pomimo przełomowych odkryć Linda, Brytyjska Admiralicja dopiero w 1795 roku, po kolejnych masowych zgonom marynarzy, wprowadziła obowiązkowe racje soku z cytryn lub limonek dla całej floty, co radykalnie zmniejszyło liczbę chorych.
- Objawy szkorbutu rozwijają się stopniowo. Początkowe stadium to zmęczenie i osłabienie, po około 1-3 miesiącach niedoboru. Po 3-5 miesiącach pojawiają się charakterystyczne krwawienia z dziąseł, wybroczyny na skórze oraz bóle mięśni i stawów.
- Witamina C jest niezbędna do syntezy kolagenu, który jest podstawowym białkiem budującym tkankę łączną, występującą w skórze, naczyniach krwionośnych, kościach i chrząstkach. Bez niej organizm nie może utrzymać integralności tych struktur.
zobacz: 15 ciekawostek o witaminie C
- Chociaż większość zwierząt potrafi syntetyzować własną witaminę C, ludzie, inne naczelne, świnki morskie oraz niektóre gatunki nietoperzy i ptaków utraciły tę zdolność w wyniku mutacji genetycznej i muszą pobierać ją z pożywienia.
- Dzienne zapotrzebowanie na witaminę C dla osoby dorosłej wynosi około 90 mg dla mężczyzn i 75 mg dla kobiet. Już 10 mg dziennie zapobiega szkorbutowi, ale dla pełni zdrowia potrzebne są większe dawki.
- Termin „limey”, używany w slangu amerykańskim na określenie Brytyjczyka, wywodzi się bezpośrednio z praktyk Royal Navy z XIX wieku, gdzie marynarze byli zmuszeni do picia soku z limonek (lime) dla zapobiegania szkorbutowi, co było powszechnie wyśmiewane przez innych żeglarzy.
- Podczas irlandzkiego głodu ziemniaczanego w latach 1845-1849 nastąpił gwałtowny wzrost przypadków szkorbutu wśród najbiedniejszej ludności, ponieważ ziemniaki, mimo niskiej zawartości, były ich głównym źródłem witaminy C, które nagle zniknęło.
zobacz: 13 ciekawostek o ziemniakach
- Współczesne przypadki szkorbutu są niezwykle rzadkie, ale nadal notuje się je wśród osób starszych, samotnych, z zaburzeniami odżywiania, alkoholizmem lub skrajnym ubóstwem, których dieta jest całkowicie pozbawiona świeżych produktów.
- Według historycznych zapisów statkowych, śmiertelność z powodu szkorbutu podczas długich rejsów w XVI-XVIII wieku dochodziła do 50% załogi. Na przykład, podczas podróży Vasco da Gamy do Indii w 1499 roku, na szkorbut zmarło 100 z jego 160 marynarzy.
- Analiza ekonomiczna wykazała, że wprowadzenie obowiązkowych racji cytrusów przez Royal Navy w 1795 roku zmniejszyło śmiertelność marynarzy z powodu szkorbutu z ponad 20% do praktycznie zera w ciągu zaledwie dekady, co przełożyło się na oszczędności rzędu kilkuset tysięcy ówczesnych funtów rocznie na kosztach rekrutacji i szkolenia nowych marynarzy.
- ajwyższe zanotowane stężenie witaminy C w naturalnym produkcie spożywczym występuje w owocach australijskiej śliwki kakadu (Terminalia ferdinandiana), które zawierają do 5300 mg witaminy C na 100 gramów, co jest około 100 razy więcej niż w pomarańczach i teoretycznie wystarcza, aby zapobiec szkorbutowi u jednej osoby na ponad rok.
- W organizmie człowieka znajduje się około 1500 mg zapasów witaminy C; gdy pula spada poniżej około 350 mg, pojawiają się klasyczne objawy szkorbutu.
- Witamina C ulega łatwemu zniszczeniu przez ciepło, tlen i światło. Gotowanie, zwłaszcza w wodzie i przez długi czas, potrafi zmniejszyć zawartość tej witaminy w warzywach i owocach o 20-40%.
- Pomimo że ludzie mają ograniczoną zdolność magazynowania witaminy C, organizm zmniejsza jej wydalanie przez nerki, gdy poziomy są niskie. Zużycie witaminy C zwiększa się szczególnie przy paleniu papierosów, stanach zapalnych czy infekcjach - organizm wtedy potrzebuje więcej, bo jest szybciej utleniana i wydalana.
Dodaj ciekawostkę
Szkorbut pytania
Czym jest szkorbut i jak powstaje?
Szkorbut to choroba spowodowana długotrwałym niedoborem witaminy C, która prowadzi do osłabienia organizmu, problemów z dziąsłami i gojeniem ran.
Jakie są pierwsze objawy szkorbutu?
Pierwsze objawy to zmęczenie, osłabienie, bóle mięśni i stawów, krwawiące dziąsła oraz drobne krwotoki podskórne.
Dlaczego brak witaminy C powoduje szkorbut?
Witamina C jest niezbędna do produkcji kolagenu, a jego niedobór osłabia naczynia krwionośne, dziąsła i tkanki łączne, prowadząc do rozwoju choroby.
Kto jest najbardziej narażony na szkorbut?
Najbardziej narażone są osoby na diecie ubogiej w świeże owoce i warzywa, osoby starsze, alkoholicy oraz pacjenci z zaburzeniami wchłaniania.
Jak leczy się szkorbut?
Szkorbut leczy się poprzez suplementację witaminy C i wprowadzenie do diety świeżych owoców i warzyw bogatych w tę witaminę, jak cytrusy czy papryka.
Jak szybko rozwija się szkorbut?
Objawy mogą pojawić się już po 1-3 miesiącach braku witaminy C w diecie, w zależności od wyjściowych zapasów organizmu.
Czy szkorbut występuje dzisiaj?
Tak, choć rzadko. Szkorbut zdarza się współcześnie u osób z bardzo restrykcyjną dietą lub poważnymi problemami zdrowotnymi.
Dlaczego marynarze często chorowali na szkorbut?
Marynarze w dawnych wiekach cierpieli na szkorbut, ponieważ podczas długich podróży morskich brakowało im dostępu do świeżych owoców i warzyw.
Jakie są skutki nieleczonego szkorbutu?
Nieleczony szkorbut prowadzi do ciężkich krwotoków, utraty zębów, anemii, a w skrajnych przypadkach nawet do śmierci.
Czy szkorbut może dotyczyć dzieci?
Tak, u dzieci szkorbut może rozwijać się przy diecie ubogiej w witaminę C, co skutkuje bólem kończyn, drażliwością i problemami ze wzrostem.
Jak zapobiegać szkorbutowi?
Profilaktyką jest codzienne spożywanie produktów bogatych w witaminę C, takich jak owoce cytrusowe, kiwi, truskawki, papryka i brokuły.
Jak szybko ustępują objawy szkorbutu po leczeniu?
Po podaniu witaminy C objawy szkorbutu zaczynają ustępować w ciągu kilku dni, a pełne wyleczenie możliwe jest zwykle w ciągu kilku tygodni.
Czym różni się szkorbut od innych chorób niedoborowych?
Szkorbut różni się tym, że jego przyczyną jest wyłącznie brak witaminy C, podczas gdy inne choroby niedoborowe wynikają z braku np. witaminy D, B12 czy żelaza.
Dlaczego szkorbut był chorobą historycznie groźną?
W epoce wielkich odkryć geograficznych szkorbut zabił tysiące marynarzy i był jedną z najczęstszych przyczyn śmierci na morzu.
Czy szkorbut może wystąpić przy normalnej diecie?
Przy typowej diecie bogatej w warzywa i owoce szkorbut praktycznie nie występuje, ale może pojawić się u osób żywiących się głównie produktami przetworzonymi.
Dodaj pytanie / odpowiedź
Zobacz również:
Paczki wiedzy
powiązane z dzisiejszym dniem:
Ostatnio zaktualizowane:
