Skafander kosmiczny ciekawostki
Skafander kosmiczny to niezwykle złożony, "miniaturowy statek kosmiczny" w formie ubrania, zaprojektowany do podtrzymywania życia astronauty w nieprzyjaznym środowisku przestrzeni kosmicznej.
Zapewnia on tlen do oddychania, reguluje ciśnienie i temperaturę, chroni przed mikrometeorytami oraz szkodliwym promieniowaniem, a także umożliwia komunikację i poruszanie się podczas prac poza statkiem lub stacją kosmiczną.
Ostatnia aktualizacja: 2026-01-13 10:49:34
16 ciekawostek o skafandrze kosmicznym
- Pierwsze skafandry kosmiczne wyewoluowały z kombinezonów ciśnieniowych dla pilotów samolotów stratosferycznych i rakietowych z lat 50. XX wieku. Skafander NASA dla programu Mercury, zaprojektowany przez firmę B.F. Goodrich, był w istocie zmodyfikowanym kombinezonem Navy Mark IV.
- Podczas pierwszego spaceru sosmicznego wykonanego przez Eda White'a 3 czerwca 1965 roku, jego skafander Gemini G4C nie miał systemu napędu, więc poruszał się za pomocą pistoletu na sprężone powietrze, zwanego Hand-Held Maneuvering Unit, który zużył się w 3 minuty.
- Skafander księżycowy A7L z programu Apollo był dziełem Hamilton Standard i International Latex Corporation. Składał się z 21 warstw materiałów, które chroniły przed skrajnymi temperaturami (od -180°C do +120°C), mikrometeorytami i promieniowaniem.
- Każdy skafander Apollo posiadał system podtrzymywania życia na plecach, który zapewniał astronautom tlen, usuwanie dwutlenku węgla, regulację temperatury i łączność na 7 godzin pracy na powierzchni Księżyca.
- Radziecki skafander Orłan, wprowadzony w 1977 roku, był rewolucyjny, ponieważ miał sztywny tułów i regulowane kończyny, co pozwalało na dopasowanie go do astronautów o różnej budowie ciała.
- W przeciwieństwie do skafandrów do spacerów kosmicznych, skafandry do startu i lądowania (np. rosyjski Sokol lub amerykański ACES) są lżejsze i mają głównie za zadanie chronić załogę w przypadku dekompresji kabiny podczas lotu przez atmosferę.
- Skafander EMU (Extravehicular Mobility Unit) używany przez NASA do spacerów kosmicznych z promu kosmicznego i ISS składa się z twardego torsu oraz miękkich kończyn. Jego koszt to około 12 milionów dolarów za kompletny, gotowy do użycia egzemplarz.
- Jednym z największych wyzwań przy projektowaniu skafandra jest zapewnienie mobilności przy wewnętrznym ciśnieniu roboczym (około 0,3 atm czystego tlenu). Wczesne skafandry były tak sztywne, że astronauci musieli używać ogromnej siły, aby zgiąć kończyny.
- Systemy chłodzenia skafandrów wykorzystują ciekłą wodę, która krąży w sieci cienkich rurek w bieliźnie chłodzącej, którą astronauta zakłada pod skafander, aby odprowadzić nadmiar ciepła ciała.
- Rękawice skafandra kosmicznego to jedne z jego najbardziej złożonych elementów w stroju astronauty. Zawierają podgrzewacze zapobiegające utracie czucia w palcach, a każdy model jest ręcznie szyty na miarę dla konkretnego astronauty, aby zapewnić maksymalną precyzję chwytu.
- Osłona hełmu składa się z czterech warstw: osłony przeciwodblaskowej, złotej powłoki odbijającej promieniowanie, osłony przeciwsłonecznej i twardej osłony zewnętrznej odpornej na zarysowania i uderzenia mikrometeorytów.
- W skafandrze nie słychać bezpośrednio dźwięku głosu innej osoby, ponieważ w próżni dźwięk się nie rozchodzi. Astronauci komunikują się za pomocą mikrofonów i słuchawek wbudowanych w tzw. "Snoopy cap" - komunikacyjnej czapce zakładanej pod hełm.
- Aby zapobiec zaparowaniu wnętrza hełmu, stosuje się wentylację strumieniem suchego powietrza oraz specjalne powłoki antymgielne. W skafandrach Orłan używany jest nawet mały wentylator, który wymusza obieg powietrza wewnątrz hełmu.
- Najnowocześniejsze prototypy skafandrów, takie jak te opracowywane przez SpaceX, wyposażone są w zintegrowane wyświetlacze przezierne (HUD), które pokazują dane telemetryczne, ciśnienie, poziom tlenu i mapy.
- W 2023 roku całkowity czas wszystkich spacerów kosmicznych wykonanych na potrzeby budowy i konserwacji Międzynarodowej Stacji Kosmicznej przekroczył 1000 godzin, co jest ekwiwalentem ponad 41 pełnych dób pracy na zewnątrz, wykonanej przez astronautów w skafandrach amerykańskich i rosyjskich.
- Najdroższym elementem skafandra jest jego system podtrzymywania życia (PLSS), który stanowi około 70% całkowitej wartości kombinezonu. Jego opracowanie dla programu Artemis kosztowało ponad 1 miliard dolarów.
Dodaj ciekawostkę
Skafander kosmiczny pytania
Dlaczego astronauci potrzebują skafandra kosmicznego?
Astronauci potrzebują skafandra, ponieważ w kosmosie nie ma tlenu ani odpowiedniego ciśnienia. Skafander chroni także przed ekstremalnymi temperaturami i mikrometeorytami.
Ile waży skafander kosmiczny?
Na Ziemi skafander NASA typu EMU waży około 130 kilogramów, ale w warunkach mikrograwitacji jego masa nie jest odczuwalna.
Z czego zbudowany jest skafander kosmiczny?
Skafander składa się z wielu warstw, w tym nylonu, neoprenu i Kevlaru, które razem tworzą szczelną barierę odporną na próżnię, promieniowanie i uszkodzenia mechaniczne.
Jak skafander kosmiczny zapewnia tlen?
Skafander wyposażony jest w plecak z systemem podtrzymywania życia, który zawiera zbiorniki tlenu, systemy oczyszczania dwutlenku węgla oraz układ regulacji ciśnienia.
Jak długo astronauta może przebywać w skafandrze kosmicznym?
Typowy spacer kosmiczny trwa od 6 do 8 godzin, ale systemy podtrzymywania życia w skafandrze mogą działać nawet do 10 godzin.
Czy skafander chroni przed promieniowaniem kosmicznym?
Skafander zapewnia częściową ochronę przed promieniowaniem ultrafioletowym i cząstkami słonecznymi, ale nie chroni w pełni przed silnym promieniowaniem kosmicznym.
Co się stanie, jeśli skafander kosmiczny zostanie uszkodzony?
Uszkodzenie skafandra może prowadzić do szybkiego spadku ciśnienia i braku tlenu, co stanowi poważne zagrożenie dla życia astronauty. Dlatego są one projektowane tak, by były wyjątkowo odporne.
Jak astronauci jedzą i piją w skafandrze kosmicznym?
Podczas spacerów kosmicznych astronauci korzystają z woreczków z wodą umieszczonych w hełmie oraz z wysokokalorycznych przekąsek w formie tubek.
Czy skafander kosmiczny jest klimatyzowany?
Tak, system podtrzymywania życia zawiera układ chłodzenia, a astronauci noszą specjalną bieliznę z cienkimi rurkami, przez które przepływa woda regulująca temperaturę ciała.
Ile kosztuje skafander kosmiczny?
Jeden skafander NASA kosztuje około 12 milionów dolarów, a jego produkcja i utrzymanie wymagają ogromnych nakładów finansowych.
Czy istnieją różne rodzaje skafandrów kosmicznych?
Tak, są skafandry przeznaczone do startu i lądowania, do pracy wewnątrz statku oraz do spacerów kosmicznych, takie jak EMU czy rosyjski Orlan.
Jak astronauci widzą w skafandrze kosmicznym?
Hełm skafandra posiada złote powłoki odbijające światło słoneczne, wizjer przeciwodblaskowy oraz system komunikacji audio.
Czy skafander kosmiczny chroni przed upadkiem?
W przestrzeni kosmicznej nie ma ryzyka upadku na podłoże, ale skafander chroni astronautów przed uderzeniami mikrometeorytów i ostrymi krawędziami sprzętu.
Jak rozwijają się nowe generacje skafandrów kosmicznych?
Nowoczesne skafandry, jak xEMU NASA czy SpaceX Starship suit, są lżejsze, bardziej elastyczne i dostosowane do misji księżycowych oraz marsjańskich.
Dodaj pytanie / odpowiedź
Zobacz również:
Paczki wiedzy
powiązane z dzisiejszym dniem:
Ostatnio zaktualizowane:
