Mgławica ciekawostki

Historia i definicja mgławic

1. Termin "mgławica" wywodzi się z łaciny i po prostu oznacza "chmurę". W XVII i XVIII wieku, gdy astronomowie tacy jak Charles Messier obserwowali je przez teleskopy, każdy rozmyty, nietypowy obiekt na niebie był określany tym mianem, łącznie z galaktykami, które mylnie brano za obłoki gazu w naszej Drodze Mlecznej. Dopiero Edwin Hubble w latach 20. XX wieku ostatecznie udowodnił, że obiekty takie jak Mgławica Andromedy są osobnymi wyspami gwiazd.
2. Mgławice planetarne nie mają nic wspólnego z planetami. Swoją nazwę zawdzięczają Williamowi Herschelowi, który w XVIII wieku, przez swój teleskop, widział je jako zielonkawe, okrągłe dyski, przypominające planety Układu Słonecznego. W rzeczywistości są to otoczki gazowe odrzucone przez umierające gwiazdy podobne do Słońca.
3. Cykl życia mgławicy jest ściśle powiązany z życiem gwiazd. Olbrzymie obłoki molekularne zapadają się grawitacyjnie, dając początek gromadom gwiazd. Gdy masywne gwiazdy umierają w eksplozjach supernowych, rozrzucają wzbogaconą w pierwiastki materię, dając początek nowym mgławicom.

   zobacz: 9 ciekawostek o pulsarze

Słynne i widoczne mgławice

1. Jedną z najsłynniejszych i najłatwiej obserwowalnych mgławic jest Mgławica Orzeł w gwiazdozbiorze Węża, znana również jako Messier 16. To właśnie w niej znajdują się słynne "Filaray Stworzenia", sfotografowane w niesamowitych detalach przez Kosmiczny Teleskop Hubble'a w 1995 roku. Rozciągają się na odległość około 4-5 lat świetlnych, przy wysokości około 4 lat.
2. Najjaśniejszą mgławicą na nocnym niebie, widoczną nawet gołym okiem, jest Mgławica Oriona, znana jako M42. Ten ogromny obłok molekularny, oddalony od nas o około 1344 lata świetlne, jest najbliższym Ziemi rejonem, gdzie tworzą się nowe gwiazdy, a jego świecenie jest wynikiem jonizacji gazu przez promieniowanie ultrafioletowe młodych, gorących gwiazd.
3. Mgławica Kraba, oznaczona w katalogu Messiera jako M1, jest pozostałością po supernowej zaobserwowanej i udokumentowanej przez chińskich astronomów w 1054 roku. W jej centrum znajduje się pulsar, czyli szybko wirująca gwiazda neutronowa, która emituje promieniowanie w całym widmie elektromagnetycznym.
4. Mgławica Ślimak, lub NGC 7293, to jedna z najbliższych i najlepiej zbadanych mgławic planetarnych. Znajduje się "zaledwie" 714 lat świetlnych od Ziemi w gwiazdozbiorze Wodnika. Wyglądem przypomina oko.

Kolory, typy i rekordy

1. Czerwone i różowe odcienie mgławic, powszechnie widoczne na zdjęciach, pochodzą od zjonizowanego wodoru, który jest najpowszechniejszym pierwiastkiem w kosmosie. Niebieskie obszary to zazwyczaj pył kosmiczny, który rozprasza niebieskie światło pobliskich gwiazd.
2. Mgławice emisyjne świecą własnym światłem, ponieważ ich atomy są wzbudzane przez potężne promieniowanie ultrafioletowe z pobliskich gorących gwiazd. Z kolei mgławice refleksyjne jedynie odbijają światło gwiazd. Istnieją także ciemne mgławice, które wcale nie świecą, a jedynie zasłaniają światło obiektów znajdujących się za nimi.
3. Mgławica Bumerang, znajdująca się około 5000 lat świetlnych od Ziemi, jest uznawana za najzimniejsze znane miejsce we Wszechświecie. Pprzez gwałtowne rozprężenie gazów temperatura spada do zaledwie 1 Kelwina, czyli około minus 272 °C.
4. Największą mgławicą widoczną z Ziemi jest Mgławica Guma, rozciągająca się na około 40 stopni na niebie, co odpowiada 80 tarczom Księżyca w pełni. Ta ogromna pozostałość po supernowej, odkryta przez australijskiego astronoma Colina Guma, ma fizyczną średnicę szacowaną na niemal 1000 lat świetlnych i jest pozostałością po eksplozjach kilku masywnych gwiazd, które miały miejsce milion lat temu.

Ekstremalne warunki mgławic

1. W sercu Mgławicy Oriona, w obszarze zwanym Trapez, znajduje się gromada bardzo młodych i ekstremalnie gorących gwiazd. Ich intensywne wiatry gwiezdne, przekraczające prędkość 2000 kilometrów na sekundę, tworzą olbrzymie bańki i pustki, które dynamicznie zmieniają krajobraz mgławicy w skalach czasowych liczonych w "zaledwie" tysiącach lat.
2. Mgławice planetarne to zjawiska niezwykle krótkotrwałe w kosmicznej skali czasu. Podczas gdy gwiazdy takie jak Słońce istnieją miliardy lat, jej faza mgławicy planetarnej trwa zaledwie od 10 000 do około 50 000 lat. Po tym czasie gaz rozprasza się tak bardzo w przestrzeni międzygwiazdowej, że staje się niemal niewidoczny, pozostawiając jedynie gorące jądro zwane białym karłem.
3. Gwiazda centralna mgławicy planetarnej NGC 2440 jest obecnie najgorętszą znaną gwiazdą o zmierzonej temperaturze powierzchniowej. Jej temperatura sięga 200 000 °C, co jest ponad 30 razy wyższą wartością niż temperatura powierzchni Słońca.