Strona główna » Nauka » choroby » Udar mózgu ciekawostki

Udar mózgu ciekawostki

Udar mózgu, dawniej nazywany apopleksją, to nagłe zaburzenie krążenia krwi w mózgu, które prowadzi do obumierania jego komórek.

Może być spowodowany zablokowaniem tętnicy (udar niedokrwienny) lub jej pęknięciem i wylewem krwi (udar krwotoczny).

Jest to stan bezpośredniego zagrożenia życia i jedna z głównych przyczyn śmierci oraz trwałej niepełnosprawności na świecie, wymagająca natychmiastowej interwencji medycznej.

Ostatnia aktualizacja: 2026-01-19 14:55:40

20 ciekawostek o udarze mózgu

Wyróżnia się dwa główne rodzaje udaru mózgu. Udar niedokrwienny, stanowiący około 85% wszystkich przypadków, jest spowodowany zatkaniem naczynia krwionośnego przez zakrzep. Udar krwotoczny, czyli wylew, występuje, gdy pęka osłabiona ściana tętnicy w mózgu.
Dawna nazwa udaru to apopleksja. Pochodzi ona z greckiego słowa apoplexia, oznaczającego paraliż. Termin ten był używany przez wieki do opisu nagłej utraty przytomności i funkcji ciała.
Najważniejsze czynniki ryzyka udaru to nadciśnienie tętnicze, cukrzyca, choroby serca (szczególnie migotanie przedsionków), wysoki poziom cholesterolu, otyłość, palenie papierosów i nadużywanie alkoholu. Wiele z tych czynników można kontrolować poprzez zmianę stylu życia.
zobacz: 11 ciekawostek o cukrzycy
Do najczęstszych objawów udaru należą nagłe osłabienie lub drętwienie jednej strony ciała, problemy z mówieniem lub rozumieniem mowy, zaburzenia widzenia oraz silny, niespodziewany ból głowy. Objawy zależą od tego, która część mózgu została uszkodzona.
Istnieje prosty test F.A.S.T., który pomaga szybko rozpoznać udar. F (Face) – opadający kącik ust, A (Arms) – osłabienie jednego ramienia, S (Speech) – bełkotliwa mowa. Jeśli wystąpi którykolwiek z tych objawów, T (Time) oznacza, że czas natychmiast wezwać pomoc.
Szybka reakcja jest kluczowa. Komórki mózgowe zaczynają obumierać już po kilku minutach od zatrzymania dopływu krwi. Im szybciej pacjent trafi do szpitala, tym większe ma szanse na uratowanie życia i ograniczenie niepełnosprawności.
Potwierdzeniem udaru jest badanie obrazowe głowy. Najczęściej wykonuje się tomografię komputerową (TK), która pozwala szybko odróżnić udar niedokrwienny od krwotocznego, co jest kluczowe dla wyboru metody leczenia.
Przejściowy atak niedokrwienny, nazywany potocznie „mikroudarem”, daje objawy podobne do udaru, ale ustępują one zazwyczaj w ciągu 24 godzin. Jest bardzo poważnym sygnałem ostrzegawczym, że w przyszłości może dojść do pełnego udaru mózgu.
Głównym celem leczenia udaru niedokrwiennego jest jak najszybsze przywrócenie krążenia w zablokowanej tętnicy. W przypadku udaru krwotocznego leczenie skupia się na zatrzymaniu krwawienia i zmniejszeniu ciśnienia wewnątrz czaszki.
Rehabilitacja po udarze jest równie ważna co leczenie w ostrej fazie. Fizjoterapia, terapia zajęciowa i pomoc logopedy pomagają pacjentom odzyskać utracone funkcje, takie jak sprawność ruchowa czy zdolność mowy.
W leczeniu udaru niedokrwiennego kluczowe jest tak zwane „okno terapeutyczne”. Najskuteczniejsza metoda leczenia, czyli tromboliza, polega na podaniu leku rozpuszczającego zakrzep. Można ją zastosować tylko do 4,5 godziny od wystąpienia pierwszych objawów. Po tym czasie ryzyko powikłań przewyższa korzyści.
Przy udarach spowodowanych zatkaniem dużej tętnicy mózgowej stosuje się trombektomię mechaniczną. To innowacyjna metoda polegająca na wprowadzeniu przez tętnicę udową specjalnego cewnika, za pomocą którego lekarz „wyciąga” skrzep z naczynia mózgowego. Czasem można ją wykonać nawet do 24 godzin od udaru.
Mózg ma niesamowitą zdolność do reorganizacji, zwaną neuroplastycznością. Po udarze, dzięki intensywnej rehabilitacji, zdrowe obszary mózgu mogą przejąć funkcje uszkodzonych części. To dlatego pacjenci potrafią na nowo nauczyć się chodzić czy mówić.
zobacz: 20 ciekawostek o neuroplastyczności
Jedną z głównych przyczyn udarów niedokrwiennych jest migotanie przedsionków. To arytmia serca, która sprawia, że w sercu mogą tworzyć się skrzepliny. Gdy taki skrzep oderwie się i popłynie z krwią do mózgu, może zatkać tętnicę i spowodować udar.
Istnieje rzadki rodzaj udaru, który dotyka głównie młode osoby – rozwarstwienie tętnicy szyjnej lub kręgowej. Dochodzi do niego, gdy pęka wewnętrzna warstwa ściany tętnicy, często w wyniku nagłego urazu szyi, na przykład podczas wypadku lub intensywnych ćwiczeń.
Na świecie co 2 sekundy ktoś doznaje udaru mózgu, a co 6 sekund ktoś z jego powodu umiera.
W Polsce co roku udar mózgu dotyka około 90 tysięcy osób. Jest to trzecia najczęstsza przyczyna zgonów w kraju.
Udar jest główną przyczyną niepełnosprawności u osób dorosłych. Szacuje się, że nawet połowa pacjentów, którzy przeżyją udar, wymaga stałej opieki lub pomocy w codziennych czynnościach, co stanowi ogromne wyzwanie dla rodzin i systemu opieki zdrowotnej.
Choć udar kojarzy się z osobami starszymi, coraz częściej dotyka ludzi młodych, nawet przed 40. rokiem życia. Ten niepokojący trend wiąże się głównie z rosnącą liczbą młodych osób z nadciśnieniem, otyłością i cukrzycą.
Każda minuta opóźnienia w leczeniu udaru niedokrwiennego kosztuje mózg około 1,9 miliona neuronów. W ciągu godziny bez leczenia mózg starzeje się o około 3,6 roku. To pokazuje, dlaczego w przypadku udaru liczy się dosłownie każda sekunda.
zobacz: 54 ciekawostki o mózgu

Dodaj ciekawostkę

Udar mózgu pytania

Jakie są główne rodzaje udaru mózgu?

Wyróżniamy dwa główne typy udaru. Udar niedokrwienny występuje, gdy tętnica doprowadzająca krew do mózgu zostaje zablokowana przez zakrzep. Stanowi on około 80% wszystkich przypadków. Drugi typ to udar krwotoczny, potocznie nazywany wylewem, który jest spowodowany pęknięciem naczynia krwionośnego i wylaniem się krwi do mózgu.

Jakie są najczęstsze objawy udaru?

Objawy pojawiają się nagle i mogą być bardzo różne. Do najczęstszych należą nagłe osłabienie lub drętwienie jednej strony ciała, opadanie kącika ust, bełkotliwa i niewyraźna mowa oraz problemy z widzeniem. W przypadku udaru krwotocznego charakterystyczny jest nagły, bardzo silny ból głowy.

Jak szybko rozpoznać udar za pomocą testu FAST?

Aby łatwo zapamiętać i szybko rozpoznać objawy udaru, stosuje się test FAST. Skrót pochodzi od angielskich słów: F (Face) – twarz, A (Arms) – ramiona, S (Speech) – mowa i T (Time) – czas. Poproś chorego, by się uśmiechnął (sprawdź, czy kącik ust nie opada), uniósł obie ręce (zobacz, czy jedna nie opada) i powtórzył proste zdanie (posłuchaj, czy mowa nie jest bełkotliwa). Jeśli zauważysz którykolwiek z tych objawów, natychmiast wezwij pomoc, dzwoniąc pod numer 112 lub 999.

Co jest przyczyną udaru niedokrwiennego?

Najczęstszą przyczyną jest miażdżyca, czyli odkładanie się blaszek miażdżycowych w tętnicach, co prowadzi do ich zwężenia i powstania zakrzepu. Inną częstą przyczyną jest zator pochodzenia sercowego, który zdarza się u osób z chorobami serca, takimi jak migotanie przedsionków.

A co powoduje udar krwotoczny?

Udar krwotoczny (wylew) najczęściej jest skutkiem niekontrolowanego, wysokiego nadciśnienia tętniczego, które osłabia ściany naczyń krwionośnych aż do ich pęknięcia. Inną przyczyną może być pęknięcie tętniaka, czyli wrodzonego lub nabytego poszerzenia tętnicy w mózgu.

Dlaczego czas jest tak ważny przy udarze?

Przy udarze każda minuta ma znaczenie, ponieważ komórki mózgowe pozbawione tlenu szybko umierają. Im szybciej pacjent otrzyma pomoc, tym większa szansa na uratowanie jak największej części mózgu i zmniejszenie skutków udaru. To dlatego mówi się, że "czas to mózg".

Jak leczy się udar niedokrwienny?

W leczeniu udaru niedokrwiennego kluczowe jest jak najszybsze udrożnienie zatkanej tętnicy. Jeśli pacjent trafi do szpitala w ciągu 4,5 godziny od wystąpienia objawów, można zastosować leczenie trombolityczne, czyli podanie leku rozpuszczającego zakrzep. W niektórych przypadkach wykonuje się też trombektomię mechaniczną – zabieg polegający na usunięciu zakrzepu za pomocą specjalnego cewnika.

Jak wygląda leczenie udaru krwotocznego?

Leczenie zależy od przyczyny i rozległości krwawienia. Często konieczna jest operacja neurochirurgiczna w celu zatrzymania krwotoku, usunięcia krwiaka i zmniejszenia ciśnienia wewnątrz czaszki. Bardzo ważne jest też ustabilizowanie stanu pacjenta i monitorowanie jego funkcji życiowych.

Kto jest najbardziej narażony na udar?

Główne czynniki ryzyka to nadciśnienie tętnicze, palenie papierosów, cukrzyca, otyłość oraz choroby serca, zwłaszcza migotanie przedsionków. Ryzyko udaru wzrasta również z wiekiem oraz przy braku regularnej aktywności fizycznej i niezdrowej diecie.

Czy udar może dotyczyć młodych osób?

Tak, chociaż zdarza się to znacznie rzadziej, udar może wystąpić również u ludzi młodych. Przyczyną mogą być wady serca (np. przetrwały otwór owalny), rozwarstwienie tętnicy po urazie lub wrodzone zaburzenia krzepnięcia krwi. U wielu młodych pacjentów nie udaje się ustalić jednoznacznej przyczyny udaru.

Na czym polega rehabilitacja po udarze?

Rehabilitacja jest kluczowym elementem powrotu do sprawności i rozpoczyna się już w szpitalu, zaraz po ustabilizowaniu stanu pacjenta. Obejmuje fizjoterapię (ćwiczenia ruchowe), terapię logopedyczną (pomoc w problemach z mową i połykaniem) oraz terapię zajęciową, która pomaga pacjentowi na nowo nauczyć się wykonywania codziennych czynności.

Jakie mogą być skutki udaru mózgu?

Skutki zależą od tego, która część mózgu została uszkodzona i jak rozległe było uszkodzenie. Najczęstsze następstwa to niedowład lub paraliż kończyn po jednej stronie ciała, problemy z mową (afazja), zaburzenia pamięci i koncentracji, a także trudności z połykaniem czy problemy emocjonalne.

Jak można zapobiegać udarowi?

Większości udarów można zapobiec poprzez modyfikację stylu życia. Najważniejsze to utrzymywanie prawidłowego ciśnienia krwi, rzucenie palenia, regularna aktywność fizyczna (np. 3-4 razy w tygodniu po 40 minut), zdrowa dieta (np. śródziemnomorska) oraz utrzymywanie prawidłowej masy ciała.

Jak lekarze diagnozują udar mózgu?

Diagnozę stawia się na podstawie objawów oraz wyników badań obrazowych głowy, takich jak tomografia komputerowa (TK) lub rezonans magnetyczny (MRI). Badania te pozwalają odróżnić udar niedokrwienny od krwotocznego i zlokalizować uszkodzony obszar mózgu, co jest kluczowe dla wyboru odpowiedniego leczenia.