Strona główna » rośliny » warzywa » 20 ciekawostek o batatach

Bataty ciekawostki

Bataty, znane powszechnie jako słodkie ziemniaki, to bulwiaste rośliny pochodzące z Ameryki Środkowej i Południowej, które podbiły kuchnie na całym świecie.

Choć z wyglądu i nazwy przypominają nasze tradycyjne kartofle, botanicznie nie mają z nimi niemal nic wspólnego – należą do rodziny powojowatych, a nie psiankowatych.

Są cenione za swój słodki, orzechowy smak oraz imponujące wartości odżywcze, będąc jednym z najbogatszych źródeł beta-karotenu w świecie roślin.

Ostatnia aktualizacja: 2026-01-23 20:37:30

20 ciekawostek o batatach

Botanika i brak pokrewieństwa
Mimo nazwy "słodki ziemniak", batat (Ipomoea batatas) jest bardzo dalekim kuzynem zwykłego ziemniaka. Ziemniak to psiankowate (jak pomidor czy papryka), a batat to powojowate – jego nadziemna część to pnącze z pięknymi kwiatami przypominającymi kielichy.
W przeciwieństwie do ziemniaków, liście batatów są w pełni jadalne i bardzo zdrowe. W wielu krajach azjatyckich i afrykańskich traktuje się je jak szpinak – są duszone, dodawane do zup lub sałatek, co czyni batata rośliną, którą można zjeść niemal w całości.
Wartości odżywcze i witaminy
Bataty o pomarańczowym miąższu są absolutną bombą witaminy A (w formie beta-karotenu). Jeden średni batat może pokryć nawet 400% dziennego zapotrzebowania na tę witaminę, co jest kluczowe dla zdrowia oczu i skóry.
Słodkie ziemniaki mają niższy indeks glikemiczny niż zwykłe ziemniaki, zwłaszcza gdy są gotowane, a nie pieczone. Dzięki temu cukier uwalnia się do krwi powoli, co czyni je bezpieczniejszym wyborem dla diabetyków (choć wciąż należy je jeść z umiarem).
Fioletowe odmiany batatów zawierają ogromne ilości antocyjanów – silnych przeciwutleniaczy, które nadają im ten niezwykły kolor. Badania sugerują, że te związki mogą mieć działanie przeciwzapalne i wspierać funkcje mózgu, chroniąc przed starzeniem.
Odmiany i kolory
Na świecie istnieje ponad 400 odmian batatów. Choć w Polsce najpopularniejsze są te pomarańczowe, można spotkać bulwy o miąższu białym (mniej słodkie, bardziej mączyste), żółtym, a nawet intensywnie fioletowym.
Historia i podróże Kolumba
Bataty były uprawiane w Peru już 5000 lat temu. Do Europy przywiózł je Krzysztof Kolumb po swojej pierwszej wyprawie w 1492 roku, co oznacza, że trafiły na Stary Kontynent wcześniej niż zwykłe ziemniaki.
Ciekawą zagadką historyczną jest obecność batatów w Polinezji na długo przed przybyciem Europejczyków. Sugeruje to, że rdzenni mieszkańcy Ameryki Południowej musieli przepłynąć Pacyfik i skontaktować się z wyspiarzami, przekazując im sadzonki, lub nasiona przeniosły ptaki.
Produkcja światowa i Chiny
Niekwestionowanym królem batatów są Chiny, które produkują ponad 60% światowych zbiorów. Co ciekawe, spora część tej produkcji nie trafia na stoły ludzi, ale jest wykorzystywana jako pasza dla trzody chlewnej.
Kulinaria i Święto Dziękczynienia
W USA bataty są obowiązkowym elementem Święta Dziękczynienia. Tradycyjna zapiekanka z batatów (sweet potato casserole) jest tam często podawana w kontrowersyjny dla Europejczyków sposób – posypana słodkimi piankami marshmallow i zapieczona na złoto.
Kulinaria i mąka batatowa
Z batatów produkuje się bezglutenową mąkę oraz skrobię, która jest świetnym zagęstnikiem. W kuchni koreańskiej ze skrobi batatowej robi się popularny, przezroczysty makaron dangmyeon, będący bazą dania japchae.
Kulinaria i frytki
Frytki z batatów stały się globalnym hitem restauracyjnym, ale są trudniejsze do zrobienia w domu niż te zwykłe. Ze względu na wysoką zawartość cukru szybciej się przypalają i trudniej uzyskać ich chrupkość bez dodatku skrobi kukurydzianej.
Uprawa w Polsce
Zmiany klimatyczne sprawiają, że uprawa batatów w Polsce staje się coraz bardziej opłacalna. Choć są to rośliny ciepłolubne, polscy rolnicy z sukcesem eksperymentują z ich hodowlą, szczególnie na lżejszych glebach i pod osłonami.
Toksyczność i surowizna
W przeciwieństwie do ziemniaków, które na surowo są ciężkostrawne i mogą być toksyczne (solanina), bataty można teoretycznie jeść na surowo. Jednak zawarty w nich inhibitor trypsyny utrudnia trawienie białek, dlatego zdecydowanie lepiej je ugotować lub upiec.
Kosmonauci i NASA
NASA wytypowała bataty jako jedną z kluczowych roślin do uprawy podczas długoterminowych misji kosmicznych. Ich zdolność do adaptacji, wysoka gęstość odżywcza i jadalne liście czynią je idealnym kandydatem do "kosmicznego ogródka" na Marsie.
Zastosowanie przemysłowe
Słodkie ziemniaki są wykorzystywane do produkcji naturalnych barwników spożywczych. Czerwone i fioletowe pigmenty z batatów są stabilną i bezpieczną alternatywą dla sztucznych barwników w napojach i słodyczach.
W Japonii i Korei z batatów produkuje się alkohol. Japońska wódka shōchū (odmiana imo-jōchū) destylowana ze słodkich ziemniaków ma charakterystyczny, ziemisty aromat i jest cenionym trunkiem.
Ciekawostki językowe
Angielskie słowo "potato" (ziemniak) pochodzi od hiszpańskiego "patata", które z kolei jest zbitką słów "papa" (ziemniak w jęz. keczua) i "batata" (słodki ziemniak w jęz. taino). Pierwotnie więc nazwa ta dotyczyła właśnie batata.
Długowieczność mieszkańców Okinawy
Bataty, zwłaszcza fioletowa odmiana Okinawan, są podstawą diety mieszkańców japońskiej wyspy Okinawa, słynącej z największej liczby stulatków na świecie. Uważa się, że to właśnie codzienne spożycie tych bulw przyczynia się do ich niezwykłej długowieczności.
Przechowywanie
Batatów nie powinno się przechowywać w lodówce. W niskiej temperaturze (poniżej 10-12°C) ich środek twardnieje, a smak zmienia się na nieprzyjemny. Najlepiej czują się w suchym, ciemnym i przewiewnym miejscu w temperaturze pokojowej.

Dodaj ciekawostkę

Bataty pytania

Czy batat to ziemniak?

Nie, choć potocznie nazywa się je słodkimi ziemniakami, botanicznie należą do zupełnie innej rodziny. Batat to wilec ziemniaczany (rodzina powojowatych), a zwykły ziemniak należy do rodziny psiankowatych, więc są dalekimi kuzynami.

Ile gotować bataty?

Czas gotowania zależy od formy. Pokrojone w kostkę bataty gotują się około 15–20 minut. Jeśli chcesz ugotować je w całości (w skórce), zajmie to około 20–30 minut, w zależności od wielkości bulwy.

Czy skórka z batata jest jadalna?

Tak, skórka batata jest całkowicie jadalna i bardzo zdrowa. Znajduje się w niej mnóstwo błonnika, potasu i przeciwutleniaczy, dlatego zamiast obierać, lepiej dokładnie wyszorować bulwę przed pieczeniem lub gotowaniem.

Czy bataty są zdrowsze od ziemniaków?

Są porównywalne, ale mają inną przewagę. Bataty wygrywają pod względem zawartości witaminy A (beta-karotenu) i błonnika, natomiast zwykłe ziemniaki mają więcej potasu i mniej cukrów prostych. Oba są zdrowe, jeśli nie smażymy ich w głębokim tłuszczu.

Dlaczego bataty są słodkie?

Swój słodki smak zawdzięczają naturalnym cukrom oraz obecności enzymu amylazy. Podczas podgrzewania enzym ten rozkłada skrobię zawartą w bulwie na maltozę (cukier słodowy), co dodatkowo potęguje słodycz, zwłaszcza przy wolnym pieczeniu.

Czy bataty tuczą?

Nie, same w sobie nie są tuczące. Mają umiarkowaną kaloryczność (ok. 86 kcal w 100 g), a dzięki dużej ilości błonnika dają uczucie sytości na długo. Tuczące stają się dopiero wtedy, gdy smażymy je jako frytki w dużej ilości oleju.

Jak przechowywać bataty?

Batatów nie należy trzymać w lodówce, bo twardnieją i tracą smak (zmienia się struktura skrobi). Najlepiej przechowywać je w suchym, ciemnym i chłodnym miejscu (np. spiżarnia, 12-15°C), w papierowej torbie lub koszyku.

Jaki indeks glikemiczny mają bataty?

To zależy od obróbki. Gotowane bataty mają średni indeks glikemiczny (ok. 44-50), co jest bezpieczne dla cukrzyków. Jednak pieczone bataty mają wysoki IG (nawet powyżej 90), ponieważ wysoka temperatura uwalnia więcej cukrów prostych.

Czy można mrozić bataty?

Tak, ale nie na surowo. Surowe bataty po rozmrożeniu stają się papkowate i wodniste. Aby je zamrozić, należy je najpierw poddać obróbce termicznej – ugotować (blanszować) lub upiec, a następnie wystudzić.

Czym różnią się fioletowe bataty od pomarańczowych?

Różnią się rodzajem przeciwutleniaczy. Pomarańczowe są bombą beta-karotenu (dobre na wzrok), natomiast fioletowe zawierają antocyjany (jak jagody), które mają silne działanie przeciwzapalne i chronią serce.

Czy można uprawiać bataty w Polsce?

Tak, uprawa batatów w Polsce jest możliwa, choć są ciepłolubne. Najlepiej sadzić je z rozsady (sadzonek pędowych) do gruntu po połowie maja ("Zimni Ogrodnicy"), gdy minie ryzyko przymrozków.

Czy bataty mogą uczulać?

Alergia na bataty występuje rzadko, znacznie rzadziej niż na zwykłe ziemniaki. Są one często polecane jako jeden z pierwszych pokarmów dla niemowląt (BLW) ze względu na lekkostrawność i niskie ryzyko reakcji alergicznej.

Jak zrobić chrupiące frytki z batatów?

Sekret tkwi w skrobi. Pokrojone bataty należy wymoczyć w zimnej wodzie przez min. 30 minut, a potem dokładnie osuszyć. Przed pieczeniem warto oprószyć je mąką kukurydzianą lub ziemniaczaną, co nada im chrupkość.

Czy bataty są dozwolone na diecie keto?

Raczej nie, lub w bardzo małych ilościach. Bataty są warzywami wysokowęglowodanowymi (ok. 20 g węglowodanów w 100 g), co może szybko wybić ze stanu ketozy, dlatego na diecie ketogenicznej zazwyczaj się ich unika.

Co to jest solanina i czy jest w batatach?

Solanina to toksyczna substancja występująca w zielonych częściach zwykłych ziemniaków (psiankowatych). Bataty, jako rośliny z rodziny powojowatych, nie zawierają solaniny, więc ich liście są jadalne (choć rzadko spożywane w Polsce).