Barszcz ciekawostki
Barszcz to tradycyjna zupa przyrządzana na bazie naturalnego zakwasu lub zakwaszana kwasami roślinnymi, stanowiąca filar kuchni Europy Środkowo-Wschodniej. Początkowo przygotowywano go z dziko rosnącej rośliny łąkowej, a dopiero w XVI wieku wyewoluował w znany dziś wywar z kiszonych buraków ćwikłowych.
Ostatnia aktualizacja: 8 października 2026
15 ciekawostek o barszczu
- Pierwotna zupa z dzikiej rośliny łąkowej
Słowo "barszcz" oznaczało pierwotnie dziko rosnącą roślinę z rodziny selerowatych - barszcz zwyczajny ("Heracleum sphondylium"). Słowianie zbierali jego młode pędy i liście w maju, a następnie poddawali je fermentacji w naczyniach glinianych. - Mikołaj Rej chwalił kiszone buraczki
W XVI wieku w literaturze staropolskiej zaczęły pojawiać się pierwsze wzmianki o zupie z buraków. Mikołaj Rej w swoim dziele "Żywot człowieka poczciwego" z 1568 roku wychwalał ćwikłę i kwaszony sok buraczany jako niezrównany dodatek do potraw. - Staropolski barszcz jako lek na kaca
Szymon Syreński (Syreniusz) w swoim "Zielniku" z 1613 roku opisał barszcz jako skuteczny lek na skutki przepicia. Kiszone liście i fermentowany wywar podawano chorym także w celu obniżenia wysokiej gorączki oraz pobudzenia apetytu. - Barszcz z rurą na kości szpikowej
W dawnej kuchni polskiej popularny był tzw. barszcz z rurą, czyli wywar gotowany na długiej kości wołowej ze szpikiem. Szpik roztapiał się w trakcie długiego gotowania, nadając kwaśnej zupie aksamitną tłustość i głęboki aromat. - Zakwaszanie agrestem i berberysem
Zanim na ziemiach polskich rozpowszechniły się buraki ćwikłowe, kwasowy smak wywarów uzyskiwano z owoców. Używano do tego soku z niedojrzałego agrestu, żurawiny oraz berberysu, a także kwasu chlebowego i soku z kapusty. - Wpis barszczu ukraińskiego na listę UNESCO
W lipcu 2022 roku kultura przygotowywania ukraińskiego barszczu została oficjalnie wpisana na Listę Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego UNESCO. Wpis zakwalifikowano w trybie pilnym ze względu na trwające działania wojenne w Ukrainie. - Trwałość zakwasu dzięki kwasowi mlekowemu
Prawidłowo przygotowany zakwas z buraków zachowuje świeżość w chłodzie przez wiele tygodni bez pasteryzacji. Fermentacja przeprowadzana przez bakterie kwasu mlekowego ("Lactobacillus") obniża pH płynu poniżej 4,0, hamując rozwój pleśni. - Podstawowy posiłek wigilijnego postu
Zygmunt Gloger w swojej "Encyklopedii staropolskiej" odnotował, że postny, czysty barszcz z grzybami był w wielu domach jedynym dozwolonym posiłkiem w ciągu całego dnia Wigilii. Spożywano go dopiero po zapadnięciu zmroku i ujrzeniu pierwszej gwiazdy. - Tradycja barszczu w kuchni aszkenazyjskiej
Żydzi aszkenazyjscy zaadaptowali zupę jako danie świąteczne i codzienne pod nazwą borsht. W czasie jesiennego Święta Namiotów (Sukkot) podawali słodko-kwaśny barszcz z mięsnymi pierożkami zwanymi kreplach. - Płynna postać w tubkach dla kosmonautów
W 1975 roku podczas radziecko-amerykańskiej misji Sojuz-Apollo kosmonauci zabrali na orbitę barszcz w aluminiowych tubkach. Radziecki dowódca Aleksiej Leonow zażartował z Amerykanów, naklejając na tubki z barszczem etykiety z wódki. - Różnica między barszczem białym a żurkiem
Podział kulinarny opiera się na rodzaju użytej mąki do fermentacji. Tradycyjny żur powstaje na zakwasie z mąki żytniej, podczas gdy barszcz biały przygotowuje się na zakwasie z mąki pszennej lub z dodatkiem kwasu z kapusty. - Szlachecka pogarda dla chłopskiego ziela
Aż do końca XV wieku barszcz z dzikiego ziela był uznawany przez polską szlachtę za synonim nędzy i strawę plebejską. Wprowadzenie buraków ćwikłowych i bogatych wywarów mięsnych sprawiło, że w XVII wieku trafił na stałe na dwory magnatów. - Przepis Ćwierczakiewiczowej z jajkiem w koszulce
W XIX-wiecznym bestsellerze kulinarnym "365 obiadów za 5 złotych" Lucyna Ćwierczakiewiczowa zalecała podawanie czystego barszczu z jajkami w koszulkach lub plasterkami parzonej kiełbasy zamiast powszechnych dziś uszek z grzybami. - Wrażliwość betaniny na temperaturę wrzenia
Za intensywną rubinową barwę barszczu odpowiada naturalny barwnik betanina obecny w burakach. Gotowanie zupy na zbyt dużym ogniu niszczy ten związek, dlatego barszcz należy podgrzewać powoli i zakwaszać na samym początku. - Zimny chłodnik litewski na botwinie
Chłodnik litewski to odmiana barszczu podawana na zimno, której bazą jest młoda botwina z buraczkami zmieszana ze zsiadłym mlekiem, kefirem lub kwaśną śmietaną. Do miski tradycyjnie dodaje się świeże ogórki, rzodkiewkę, koperek i szyjki rakowe.
Dodaj ciekawostkę
Barszcz pytania
Skąd pochodzi nazwa barszcz?
Nazwa wywodzi się od barszczu zwyczajnego - dzikiej rośliny zielnej, z której kiszonych liści i łodyg od wczesnego średniowiecza gotowano w Europie Środkowo-Wschodniej kwaśną polewkę.
Czym różni się barszcz biały od żurku?
Tradycyjnie barszcz biały przygotowuje się na zakwasie z mąki pszennej (jest łagodniejszy i lżejszy), a żurek powstaje na bazie wyrazistego, gęstszego zakwasu z mąki żytniej lub owsianej.
Czym różni się barszcz czerwony od ukraińskiego?
Klasyczny polski barszcz czerwony to klarowny, czysty wywar podawany najczęściej z uszkami lub pasztecikiem. Barszcz ukraiński jest gęstą zupą z kawałkami buraków, kapusty, fasoli, ziemniaków i mięsa.
Co zrobić, żeby barszcz czerwony nie stracił koloru?
Należy unikać gwałtownego gotowania i zakwasić wywar na samym początku sokiem z cytryny, octem lub naturalnym kwasem buraczanym, co stabilizuje czerwony barwnik (betaninę).
Jak zrobić domowy zakwas na barszcz czerwony?
Świeże buraki należy obrać, pokroić w plastry, ułożyć w słoiku z czosnkiem, liściem laurowym i zielem angielskim, a następnie zalać przegotowaną, osoloną wodą (1 łyżka soli na 1 litr) i odstawić na 5-7 dni.
Dlaczego dawna szlachta gardziła pierwotnym barszczem?
Oryginalna polewka z dzikiego ziela uchodziła w XV i XVI wieku za pożywienie najuboższych chłopów. Szlachta zaczęła masowo jadać barszcz dopiero wtedy, gdy chwast zastąpiono szlachetniejszymi burakami ćwikłowymi.
Czym jest staropolski barszcz z rurą?
To tradycyjny barszcz czerwony gotowany na kości szpikowej (dawniej zwanej rurą), która nadawała zupie głęboki, mięsny smak i aksamitną konsystencję.
Czym zakwaszano barszcz przed upowszechnieniem octu?
Wykorzystywano kwas z kiszonej kapusty, zakwas chlebowy oraz kwaśne dzikie owoce, takie jak agrest, żurawina czy owoce berberysu.
Dlaczego barszcz był dawniej uważany za lekarstwo?
W medycynie ludowej kiszony kwas barszczowy i buraczany uchodził za najlepszy środek na kaca, ugaszenie pragnienia oraz naturalny lek obniżający gorączkę i wzmacniający siły.
Czym jest barszcz zielony?
To popularna w kuchni ukraińskiej i wschodnioeuropejskiej zupa ze świeżego szczawiu, podawana zazwyczaj na ciepło z ugotowanym jajkiem na twardo i zabielana śmietaną.
Z czym tradycyjnie podaje się postny barszcz wigilijny?
Klasyczny czysty barszcz wigilijny podaje się z uszkami z farszem grzybowym lub kapuściano-grzybowym, drożdżowymi pasztecikami albo pieczonym kulebiakiem.
Czym charakteryzuje się chłodnik litewski?
To zimna, orzeźwiająca odmiana barszczu przyrządzana na bazie młodej botwiny i zsiadłego mleka, kefiru lub śmietany, serwowana z ogórkiem, rzodkiewką, koperkiem i jajkiem.
Dodaj pytanie / odpowiedź
TOP 10 PACZEK WIEDZYz kategorii: jedzenie
📅 październik 2026
Kliknij dzień aby zobaczyć rocznice
| Pn | Wt | Śr | Cz | Pt | Sb | Nd |
|---|---|---|---|---|---|---|
|
1
(2)
|
2
(2)
|
3
(3)
|
4
(4)
| |||
|
5
(4)
|
6
(2)
|
7
(1)
|
8
(2)
|
9
(4)
|
10
(3)
|
11
(1)
|
|
12
(2)
|
13
(1)
|
14
|
15
(4)
|
16
(3)
|
17
(4)
|
18
(3)
|
|
19
(5)
|
20
|
21
(3)
|
22
(3)
|
23
(3)
|
24
(3)
|
25
(1)
|
|
26
(2)
|
27
(3)
|
28
(5)
|
29
(1)
|
30
(2)
|
31
(3)
| |
0 Komentarzy