Roszponka ciekawostki
Roszponka to jednoroczna lub dwuletnia roślina liściasta z rodziny przewiertniowatych, uprawiana jako warzywo sałatkowe. Jej drobne, ciemnozielone liście o lekko orzechowym smaku tworzą rozety o wysokości 5-15 cm. Pochodzi z Europy, Azji Mniejszej i Afryki Północnej, a w Polsce występuje dziko i w uprawie od XX wieku
Ostatnia aktualizacja: 2026-01-12 18:36:54
17 ciekawostek o roszponce
- Roszpunkę po raz pierwszy opisał Karol Linneusz w 1753 roku.
- Roślina ta pochodzi z regionu śródziemnomorskiego i zachodniej Europy. Dziko rośnie również w Polsce - szczególnie na polach, skrajach łąk i nieużytkach.
- Już w XVI wieku roszpunka była uprawiana w ogrodach przyklasztornych i uznawana za zioło o właściwościach odżywczych i wzmacniających.
- W kuchni francuskiej roszpunka była przysmakiem już za czasów Ludwika XIV. Znajdowała się na królewskich stołach jako „zielone złoto zimy”.
- W baśni braci Grimm z 1812 r. ("Roszpunka") tytułowa bohaterka została nazwana na cześć tej rośliny - jej matka zachciała jeść rosnącą w ogrodzie czarownicy "roszpunkę" (staropolskie określenie roszponki). Czarownica ukradła dziecko w zamian za kradzież warzywa.
- Roszpunka jest odporna na chłód i dobrze znosi temperatury nawet do -15°C, co czyni ją jednym z niewielu warzyw liściowych zbieranych zimą.
- Jej liście są małe, soczyste i delikatne, z subtelnym, lekko orzechowym smakiem - nieco podobnym do rukoli, ale łagodniejszym.
- Roślina jest bogata w witaminę C - w 100 g zawiera jej nawet 38 mg, czyli prawie tyle co cytryna.
zobacz: 15 ciekawostek o witaminie C
- Roszpunka była wykorzystywana przez żeglarzy w epoce wielkich odkryć jako środek przeciwszkorbutowy - dzięki wysokiej zawartości witaminy C.
- Roszpunka zawiera przeciwutleniacze, w tym flawonoidy i karotenoidy, które wspomagają układ odpornościowy.
- W „Herbarzu z 1597 roku” autorstwa Johna Gerarda, roszpunka pojawia się jako „lamb’s lettuce” i opisana jest jako ziele rosnące dziko na miedzach, ale chętnie zbierane przez wiejskich zielarzy.
- W czasach średniowiecznych roszpunka była polecana w medycynie ludowej jako środek „uspokajający ducha” - dodawano ją do wywarów ziół dla osób zestresowanych i cierpiących na bezsenność.
zobacz: 10 ciekawostek o średniowieczu
- Istnieje ponad 60 gatunków z rodzaju Valerianella, ale tylko kilka z nich uprawia się jako warzywa.
- W ogrodach permakulturowych roszpunka bywa sadzona jako „roślina towarzysząca” - jej niskie liście okrywają glebę, ograniczając parowanie wody i rozwój chwastów.
- Roszpunka potrafi rosnąć nawet w śniegu - w niektórych regionach Francji i Belgii zbiera się ją zimą spod cienkiej warstwy białego puchu.
- W badaniu przeprowadzonym przez Uniwersytet w Parmie wykazano, że spożywanie roszpunki przez 4 tygodnie może obniżyć poziom kortyzolu i poprawić jakość snu. To jedno z niewielu warzyw liściowych o takim działaniu relaksacyjnym.
- Roszpunka była jedną z ulubionych roślin Leonarda da Vinci, który wspominał ją w swoich zapiskach jako „pożywne ziele dla dnia wytężonego myślenia” (Codex Atlanticus, ok. 1495).
Dodaj ciekawostkę
Roszponka pytania
Jakie wartości odżywcze ma roszponka?
100 g świeżych liści zawiera:
- 38,2 mg witaminy C (50% dziennego zapotrzebowania),
- 7092 IU witaminy A (150% dziennego zapotrzebowania),
- 2,2 mg żelaza,
- 459 mg potasu,
- witaminę K, B6 oraz kwas foliowy. Jest też źródłem błonnika (3,6 g/100 g) i antyoksydantów (luteina, zeaksantyna).
Ile kalorii ma roszpunka?
100 g świeżych liści ma zaledwie 21 kalorii.
Dlaczego roszponka jest zdrowa?
Dzięki wysokiej zawartości witaminy C i beta-karotenu wzmacnia odporność, poprawia kondycję skóry i wzrok. Żelazo zapobiega anemii, potas reguluje ciśnienie krwi, a błonnik wspiera trawienie. Zawiera też związki o działaniu przeciwzapalnym i przeciwutleniającym, które redukują ryzyko chorób serca.
Jak odróżnić roszponkę od rukoli?
Roszponka ma drobniejsze, okrągłe liście i delikatny, orzechowy smak, podczas gdy rukola charakteryzuje się wykrojonymi liśćmi i pieprzną goryczką. Rukola zawiera więcej wapnia i błonnika, ale roszponka przewyższa ją zawartością witaminy A i żelaza.
Czy roszponkę można jeść na surowo?
Tak, liście najlepiej spożywać na surowo, aby zachować wartości odżywcze. Nadają się do sałatek, kanapek, wrapów i koktajli. Przykładowo, koktajl z 50 g roszponki, kiwi, pomarańczy i selera naciowego to "bomba witaminowa".
Jak przechowywać roszponkę?
Świeże liście przechowuj w lodówce w szufladzie na warzywa, w oryginalnym opakowaniu lub pojemniku wyłożonym wilgotnym ręcznikiem papierowym. Nie myj jej przed schowaniem - wilgoć przyspiesza psucie. Przechowuje się do 7 dni. Nie nadaje się do mrożenia.
Kto powinien unikać roszponki?
Ostrożność powinni zachować:
- alergicy (zwłaszcza uczuleni na rośliny astrowate),
- osoby z niedoczynnością tarczycy (zawiera goitrogeny utrudniające wchłanianie jodu),
- kobiety w ciąży (ryzyko zakażeń bakteryjnych przy niedokładnym myciu)
Jak uprawiać roszponkę w ogrodzie?
Wysiewaj nasiona wprost do gruntu w terminach:
- luty-marzec (zbiór kwiecień),
- lipiec-sierpień (zbiór jesienią),
- wrzesień-październik (zbiór zimą/wiosną). Roślina preferuje stanowiska słoneczne lub półcieniste, gleby żyzne o pH 6-7. Jest mrozoodporna (wytrzymuje do -15°C). Zbiór następuje po 6-8 tygodniach
Jak poprawić wchłanianie żelaza z roszponki?
Łącz ją z produktami bogatymi w witaminę C, np. cytrusami, papryką lub pomidorami. Przykładowo, sałatka z roszponką, pomarańczą i orzechami włoskimi zwiększa przyswajalność żelaza niehemowego.
Czy roszponka jest moczopędna?
Tak, działa lekko moczopędnie i oczyszczająco, wspierając pracę nerek i usuwanie toksyn. Dzięki temu pomaga przy obrzękach spowodowanych zatrzymaniem wody w organizmie.
Jak myć roszponkę?
Zanurz liście w misce z zimną wodą, delikatnie poruszaj dłońmi, aby usunąć piasek (gromadzi się u nasady rozet), a następnie osusz na ręczniku papierowym. Nawet jeśli kupujesz produkt "gotowy do spożycia", płukanie jest zalecane.
Dlaczego roszponka jest dobra dla diabetyków?
Ma niski indeks glikemiczny (IG 15) i jest niskokaloryczna. Błonnik spowalnia wchłanianie cukrów, co pomaga stabilizować glikemię. Porcja 100 g zawiera tylko 3,6 g węglowodanów.
Dodaj pytanie / odpowiedź
Zobacz również:
Paczki wiedzy
powiązane z dzisiejszym dniem:
Ostatnio zaktualizowane:
